АУЫЗША СӨЙЛЕУДЕ НОРМА БҰЗУШЫЛЫҚ ЖӘНЕ ОНЫҢ СИПАТЫ

Бұл мақалада ауызша сөйлеудегі тілдік норма және оның сипаты, түрлеріне қарай топталуы ғалымдардың пікірлерімен сараланып қарастырылады. Мақаланың мақсаты қазіргі қоғамның, жастардың ауызша сөйлеуде жіберетін қателері мен норма бұзушылықтарын анықтаумен қатар, олардың шешу жолдарын, тілдік норманың маңыздылығын көрсетуге арналған. Зерттеу негізінде ауызша сөйлеуде норма бұзушылықтың сипаты көрсетіліп, тілдік нормаға берілген пікірлер салыстырмалы түрде талданып, жастардың қолданысында норма бұзушылықтардың орны анықталып, 5 түрге бөліп қарастырылды. Мақалада М.Балақаев, Р.Сыздықова, А.Байтұрсынұлы сынды ғалымдардың еңбектері және қосымша сөздік негізге алынып, норма бұзушылықтардың ерекшеліктері мен жіктелуіне толық талдау жүргізілді. Жүргізілген талдаулардың нәтижесінде ауызша сөйлеу барысында тілдік нормалар қолданысының маңызы зор екеніне көз жеткіздік.

1. Балақаев М.Б. Қазақ әдеби тілі және оның нормалары. – Алматы: Ғылым, 1984. – 184 б.

2. Сыздықова Р. Тілдік норма және оның қалыптануы (кодификациясы). Көптомдық шығармалар жинағы. – Алматы: «Ел-шежіре», 2014. – 292 б.

3. Уәли Н.М. Графика. Орфография. Орфоэпия: монография. – Алматы: А. Байтұрсынов атындағы тіл білімі институты, 2018. – 235 б. // https://kazneb.kz/bookView/view/?brId=1580620&lang=kk

4. Салқынбай А.Б., Сәрсенбай Ж.А. Қазіргі қолданыстағы тілдік үрдістер: норма мен узустық ерекшеліктер // ҚазҰУ хабаршысы. Филология сериясы. №1 (189). – Алматы, 2023. – 12 б. // https://philart.kaznu.kz/index.php/1-FIL/article/download/4223/2927

5. Құрманбайұлы Ш., Жақыпов Ж., Ермекова Т., Жұбаева О., Сүйерқұл Б., Қожабек Н., Әлменбет А. Сөзтүзер (Қате қолданыстар сөздігі). – Астана: Zerde Publishing, 2023. – 406 б.

6. Байтұрсынов А. Бес томдық шығармалар жинағы. Бірінші том. – Алматы: «Жібек жолы» баспа үйі, 2002. – 208 б.

7. Қалиев Б.А. Қазақ тілінің фонетикасы. – Алматы: оқу құралы. ТехноЭрудит, 2019. – 168 б.

8. Садуақас Н.А. Қазіргі қазақ тілі фонетикасы: оқу құралы. – Алматы: ТехноЭрудит, 2019. – 364 б.