ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ СИЫР ЕТІНІҢ ІШКІ БАҒАСЫНЫҢ ӨСУ ФАКТОРЛАРЫ

2016-2025 жылдары Қазақстанда сиыр етінің бөлшек сауда бағасы үш есеге жуық өсті - килограмы 1245 теңгеден 3515 теңгеге дейін (2016 жылғы салыстырмалы бағаларда - шамамен 28%-ға), бұл етті бағыттағы ірі қара мал басының екі есе артуы жағдайында болды.

Зерттеудің мақсаты - Қазақстандағы сиыр етінің ішкі бағасының динамикасын айқындайтын факторларды анықтау және сандық тұрғыда бағалау.

ҚР Ұлттық статистика бюросының 2016-2025 жылдардағы сиыр еті өндірісі, ірі қара мал басы, бөлшек сауда бағалары, тұтыну бағаларының индексі және сыртқы сауда бойынша деректері пайдаланылды.

Корреляциялық, динамикалық және құрылымдық талдау қолданылды; бағалар номиналды және нақты көріністе қарастырылды.

Етті бағыттағы ірі қара малдың бір басына шаққандағы сиыр еті өндірісі екі еседен астам - 212 кг-нан 104 кг-ға дейін қысқарды, ал сиыр еті экспорты шамамен 20 есе өсті. Номиналды бағаларда екі көрсеткіш те бөлшек сауда бағасымен тығыз байланысты (r₃ = -0,95; r₁ = 0,96), алайда инфляция алынып тасталғаннан кейін барлық жұптық байланыстар статистикалық тұрғыдан маңызсыз (|r'| < 0,57); таза экспорт үшін байланыс одан да әлсіз (r₄ = 0,80; r₄ = 0,17). Корреляция өздігінен себеп-салдарлық байланысты дәлелдемейді.

Орташа экспорттық баға (шамамен 4 АҚШ долл./кг) ішкі бөлшек сауда бағасынан (шамамен 7 АҚШ долл./кг) төмен, дегенмен жоғары сапалы ет партиялары 14 АҚШ долл./кг-ға дейінгі бағамен экспортталады.

Бағалардың номиналды өсуінің шамамен төрттен үші инфляцияға байланысты, ал мал басының өсуі ұйымдасқан нарықтағы ұсыныстың пропорционалды өсуіне айналмайды, бұл табынның жасаруына, ірі қара малдың тірідей экспортына және халық шаруашылықтарындағы тұтынуға байланысты болуы мүмкін. Сиыр еті экспортының рөлі шектеулі: 2022 жылға дейін Қазақстан сиыр етінің таза импорттаушысы болды, ал 2025 жылы таза экспорт өндірістің небәрі 3,7%-ын құрады.

1. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан. Режим обращения: https://stat.gov.kz/ru/industries/business-statistics/stat-forrest-village-hunt-fish (дата обращения: 15.09.2026)

2. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан. Режим обращения: https://stat.gov.kz/ru/industries/economy/foreign- market/spreadsheets (дата обращения: 12.03.2026)

3. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан. Режим обращения: https://stat.gov.kz/ru/industries/economy/prices/spreadsheets (дата обращения: 15.09.2026)

4. Рагимов А.О., Мазиров М.А. Статистический анализ данных в сельском хозяйстве: учебно практическое пособие, электронное издание. - Владимир, 2022. - С. 110-119.

5. Информационно-аналитический портал Eldala.kz. Зачем Казахстан экспортирует говядину по 2 тыс. тенге за килограмм. Режим обращения: https://eldala.kz/specproekty/24260-zachem-kazahstan-eksportiruet-govyadinu-po-2-tys-tenge-za-kilogramm (дата обращения: 12.03.2026)

6. Информационно-аналитический портал Eldala.kz. Где готовы платить 14$ за килограмм говядины из Казахстана. Режим обращения: https://eldala.kz/specproekty/24199-gde-gotovy-platit-14-za-kilogramm-govyadiny-iz-kazahstana (дата обращения: 12.03.2026)

7. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан. Индексы потребительских цен (январь-декабрь к январю-декабрю предыдущего года). Режим обращения: https://stat.gov.kz/ru/industries/economy/prices/spreadsheets/ (дата обращения: 15.09.2026)

8. Приказ Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 30 декабря 2020 года № 412 «О внесении изменений и дополнений в приказ Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 30 января 2015 года № 7-1/68 «Об утверждении Правил идентификации сельскохозяйственных животных»». Режим обращения: https://zakon.uchet.kz/rus/docs/V2000022011 (дата обращения: 15.09.2026)

9. Сельское хозяйство: большой энциклопедический словарь / гл. ред. В.К. Месяц. - М.: Большая Российская энциклопедия, 1998. Статья «Убойный выход». Режим обращения: https://www.cnshb.ru/AKDiL/0024/base/RU/000002.shtm (дата обращения: 15.09.2026)