ЖОБАДАН ЖОБАҒА: ЗЕРТТЕУ ДИЗАЙНЫН КЕҢЕЙТУ ЖӘНЕ ЭКСПЕРИМЕНТТІК НӘТИЖЕЛЕРДІҢ КӨП МАСШТАБТЫ ҚОЛДАНЫЛУЫ

Мақаланың мазмұны оның авторларының М. Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан университетінде ұйымдастырылған жобалау-зерттеу қызметіне негізделген. Жобалау-зерттеу қызметін іске асыруда дәйектілік пен сабақтастық белгіленді, бұл зерттеу дизайнының кеңеюіне және эксперименттік нәтижелердің көп масштабты қолданылуына әкеледі. Сонымен, күрделі қоғамның білім беру жүйесінде сұранысқа ие педагогикалық дарындылық пен педагогтың көшбасшылығы үздіксіз кәсіби дамуға негізделген және оның ұзақ мерзімді әсерін қамтамасыз етеді. Осылайша, мақаладағы жаңашылдық авторлар жүргізген зерттеулер нәтижесінде анықталған тұжырымдардың өзара байланысында көрініс табады: педагогикалық көшбасшылық кәсіби-педагогикалық құзыреттілік деңгейі ретінде - үздіксіз кәсіби даму және мұғалімнің тиісті құзыреттілігі өзін-өзі тәрбиелеу, өзін-өзі дамыту және өзін-өзі жетілдіру интеграциясы ретінде-педагогикалық дарындылық педагогикалық көшбасшылық пен үздіксіз кәсіби дамудың алғышарты ретінде. Зерттеу нәтижелері педагогикалық дарындылықты және үздіксіз кәсіби даму тұжырымдарын дамыту бағытында педагогикалық дарынды жоғары сынып оқушылары, студенттер мен магистранттар (болашақ педагогтар), жас педагогтар, мектептердің кәсіби бағдар беруші педагогтары мен университет оқытушыларының өзара әрекеттесуіне арналған ашық кеңістік (open space) ретінде педагогикалық сынып тұжырымдамасының құрылуымен байланысты. Педагогикалық сынып жағдайында университет оқытушыларын, студенттер мен магистранттарды, «Педагогикалық ғылымдар» бағытының түлектерін, сыртқы стейкхолдерлерді (білім беру саласындағы жергілікті атқарушы органдар, кәсіптік қоғамдастық, жұмыс берушілер, әдістемелік орталықтар, біліктілікті арттыру орталықтары және т. б.) тарта отырып, зерттеу тобының мүшелері қатысатын педагог мамандығын таңдауға ынталы жоғары сынып оқушыларын кәсіптік даярлау ұйымдастырылды. Осылайша, жобалық зерттеулердің сабақтастығы үздіксіз педагогикалық білім беру мен кәсіби даму теориясы мен практикасын түбегейлі жаңа деңгей - жоғары оқу орнына дейінгі кәсіби-педагогикалық даярлық әдіснамасымен байытуға мүмкіндік береді. Мектеп педагог-психологтарының жаппай кәсіби бағдар беру жұмысын университеттердің жеке тұлғаға бағытталған білім беру саясатының құрамдас бөлігі ретінде open space форматындағы кәсібипедагогикалық қауымдастық құруға трансформациялау университеттердің бәсекеге қабілеттілігіне әсер етеді (контингенттің саны мен сапасының артуы; мамандыққа «жұмсақ енуі» және онда орнығуы сипатталатын түлектер үлесінің көбеюі), педагогтың мәртебесі жоғары мектептерде педагогикалық мәдениеттің дамуына, сайып келгенде - педагог кадрларының сапасына оң ықпалын тигізеді. Зерттеу нәтижелерінің мақсатты тұтынушылары - орта, ТжКБ, жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім, білім беру саласындағы жергілікті атқарушы органдар, мектеп басшылары мен педагогтары, ЖОО оқытушылары.

1. Ualiyeva N., Murzalinova А., Almagambetova L., Mukanova S., Zhunussova A. Development of functional and pedagogical A. leadership in the aspect of continuing professional and pedagogical development// International Journal of Leadership in Education Theory and Practice, 2024. https://doi.org/10.1080/13603124.2024.2305273

2. Murzalinova A., Ualiyeva N., Assainova A., Sakayeva A., Chemodanova G. Longitudinal study of metalearning: Advancing pre-service teachers' professional growth //International Journal of Innovative Research and Scientific Studies, 2025. - 8(3). - P. 84-97. https://doi.org/10.53894/iiirss.v8i3.6436

3. Научно-методологические основы формирования компетенций непрерывного профессионального развития в условиях академической самостоятельности вуза / А. Мурзалинова, А. Сакаева, Н.Уалиева, А. Кабдирова, М. Алпысбаева, С.Мукушева, Н. Мирза, Г. Чемоданова. Петропавловск: НАО «Северо-Казахстанский университет имени М. Козыбаева», 2025. - 314 с.

4. Национальный доклад о состоянии и развитии системы образования Республики Казахстан (по итогам 2023 года). Астана: Министерство просвещения Республики Казахстан, АО «Национальный центр исследований и оценки образования «Талдау» имени А. Байтұрсынұлы», 2024. - 373 с.

5. Ключко О. И., Ляблина А. В., Г аврилова О. Я. Система поддержки одаренных детей в европейских странах. // Вестник Казахского национального женского педагогического университета, 2023. - №. 1. - С. 22-33. https://doi.org/10.52512/2306-5079-2023-93-1-22-33

6. Zhang M. An, X., Ching F.N.Y. Pre-service teachers' career values as determinants of career choice satisfaction: a hierarchical regression analysis // Asia-Pac. Educ. Res., 2020. - № 30. - pp. 431-442. http://dx.doi.org/10.1007/s40299-020-00529-7

7. Bergey B.W., Ranellucci J. Motivation profiles of urban preservice teachers: relations to socialization, initial career perceptions, and demographics// Contemp. Educ. Psychol, 2021. - 64. https://doi.org/10.1016/i.cedpsych.2020.101936

8. Richardson P.W., Watt H.M. Factors influencing teaching choice: why do future teachers choose the career? J. Loughran, M.L. Hamilton (Eds.) // International handbook of teacher education, Springer, Singapore, 2016. - pp. 275-304.

9. Watt H.M., Richardson P.W., Wilkins K. (2014). Profiles of professional engagement and career development aspirations among USA preservice teachers// International iournal of educational research, 2014. - 65. - pp. 23-40. https://doi.org/10.1016/uier.2013.09.008

10. Yu X., An M., Zhao X. Development of preservice teachers’ competence beliefs, career values, and perceptions of teaching as a profession: A longitudinal study // Heliyon, 2023. - vol. 9(3). https://doi.org/10.1016/i.helivon.2023.e13918

11. McCrory L., Coffey A., Shane Lavery S. Attracting talented and committed students to the teaching profession. Student perspectives on teaching as a career // Teaching and teacher education, 2023. - Vol. 133. https://doi.org/10.1016/i.tate.2023.104263

12. Vinas-Forcade J., Seijas M. N. To teach or not to teach: Negative selection into the teaching profession in Uruguay // International journal of educational development, 2021. - Vol. 84. https://doi.org/10.1016/i.iiedudev.2021.102420

13. Lai A. H. Y., Wong E.L.Y., Lau W. S. Y., Tsui E. Y. L., Leung C. T. C. Life-World Design: A career counseling program for future orientations o f school students //Children and youth services review, 2024. - Vol. 161. https://doi.org/10.1016/i.childyouth.2024.107627

14. Мавян С.Х., Игнатович В.К. Социально-психологическая адаптация старших подростков в условиях неопределенности ситуации выбора будущей профессии// Педагогика: история, перспективы, 2022. - Т. 5(2) - С. 66-76. https://doi.org/10.17748/2686-9969-2022-5-2-66-76

15. Колумбаева Ш.Ж., Атабекова Б.Б., Жанбеков Х.Н., Косшыгулова А.С. Орта білім алушыларды Педагог мамамндығын таңдауға даярлаудағы педагогикалық сыныптар қызметінің ғылымиәдістемелік негіздері // Известия КазУМОиМЯ им. Абылай хана, серия «Педагогические науки», 2024. - № 2 (73). - С. 303-325. https://doi.org/10.48371/PEDS.2024.73.2.019

16. Колyмбaевa Ш.Ж., Жaнбеков Х.Н., Caйдaxметов Б .С , Коcшыгyловa A.C. Педагогические классы как средство профессиональной ориентации и педагогического сопровождения подготовки обучающихся к выбору профессии «Педагог» // Вестник КазНПУ имени Абая, серия «Педагогические науки», 2023. - № 3(79). - с. 265-275. https://doi.org/10.51889/2959-5762.2023.79.3.023

17. Аплашова А.Ж., Аяпбергенова Г.С., Рамазан Р.Б. Психолого-педагогическое сопровождение профессионального самоопределения подростков в системе образовательного процесса // Вестник КазНПУ имени Абая, серия «Педагогические науки», 2023. - №2(78). - С. 270-277. https://doi.org/10.51889/2959-5762.2023.78.2.029

18. Durlak J. A., Mahoney J. L., Domitrovich C. E. How Roger Weissberg accomplished his vision to help millions of schoolchildren: Our personal perspectives // Social and emotional learning. Research, practice and policy, 2025. - Vol. 5. https://doi.org/10.1016/i.sel.2025.100123

19. Муканова С.Д., Сакаева А.Н., Мукушева С.Б., Иманов А.К. (2023). Интеграция предметных, педагогических и компетенций непрерывного профессионального развития в структуре профессиональной компетентности: методологические основания // Bulletin of the Karaganda university, 2023. - № 4. - С. 22-34. https://doi.org/10.31489/2023ped4/22-34

20. Мурзалинова А.Ж., Макатова Ж.А., Алпысбаева М.Б., Уалиева Н.Т. Profit-ресурс как инструмент организации и контента непрерывного профессионального развития будущих педагогов // Известия КазУМОиМЯ им. Абылай хана. Серия «Педагогические науки», 2024. - № 2. - С. 139-159. https://doi.org/10.48371/PEDS.2024.73.2.009

21. Маралов В.Г. Основы самопознания и саморазвития. M.: Академия. - 2004. - 256с.

22. Мандрикова Е.Ю. Разработка опросника самоорганизации деятельности // Психологическая диагностика, 2010. - № 2. - С. 87-111. https://surl.li/qrjzep

23. Denzler S., Wolter S.C. Sorting into teacher education: how the institutional setting matters // Cambridge journal of education, 2009. - № 39(4), 423-441. https://doi.org/10.1080/0305764090335244