Солтүстік Қазақстан облысының ауылдық қоныстандыру жүйесін әлеуметтік-географиялық талдау

Мезотерриториялық зерттеулердің негізінде және оған байланысты мақалада Қазақстанның типтік аграрлық аймағы - Солтүстік Қазақстан облысының заманауи ауылдық қоныстандыру жүйесінің ерекшеліктері қарастырылады. Аймақтың ауылшаруашылық дамуының 270 жылдық тарихында ауылдық елді мекендер желісі мемлекеттік саясаттың басым тенденцияларына байланысты қалыптасты және күрделене түсті. Зерттеудің өзектілігі аймақтың ауылшаруашылық мамандануына және ауылдық еңбек нарығын монополиялауға байланысты посткеңестік ауыл тұрғындарының депопуляциясынан туындайды. Талдау жүргізілді және өңірдің ауылдық қоныстандыру жүйесін қалыптастыру факторлары анықталды, оның негізгі түрлері анықталды.

1. Балабейкина О.А., Коробущенко В.Ю. Сокращение числа сельских населенных пунктов в Республике Удмуртия с 1920-х до 2000-х гг. // Вестник Московского университета. Серия 5: География. - 2024. - Т. 79. - № 6. - С. 106-115. https://doi.org/10.55959/MSU0579-9414.5.79.6.9

2. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан. Режим обращения: https://stat.gov.kz (дата обращения: 20.11.2025)

3. Воробьев Н.В., Воробьев А.Н., Маргеева Д.В. Современная трансформация сельского расселения (на примере Верхнеленья, Иркутская область) // Известия Русского географического общества. - 2024. - Т.156. - №4. - С.375-390. https://doi.org/10.31857/S0869607124040091.

4. Галин Р.А. Расселение сельского населения как фактор развития сельского хозяйства // Экономика и управление: научно-практический журнал. - 2015. - № 5(127). - С. 28-33.

5. Ивлиева Н.Г., Манухов В.Ф. Геоинформационно-картографическое обеспечение исследований пространственно-временных особенностей сельского расселения Республики Мордовия // ИнтерКарто. ИнтерГИС. - 2017. - Т. 23. - № 2. - С. 64-77. https://doi.org/10.24057/2414-9179-2017-2-23-64-77.

6. Концепция развития сельских территорий Республики Казахстан на 2023-2027 гг. Режим обращения: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2300000270 (дата обращения: 20.11.2025)

7. Комплексный план социально-экономического развития Северо-Казахстанской области на 2021­ 2025 гг. https://adilet.zan.kz/rus/docs/P1800000562 (дата обращения: 20.11.2025)

8. Коробова О.П. Трансформация структуры сельского расселения Московской области в постсоветский период // Градостроительство. - 2020. - № 4(68). - С. 49-55.

9. Мухаметов А.Р. Некоторые особенности географии сельского расселения и населенных пунктов района Предкамья Республики Татарстан // Успехи современного естествознания. - 2019. - № 10. - С. 79-83.

10. Нефедова Т.Г. Основные тенденции изменения социально-экономического пространства сельской России / Изв. РАН. Сер. Географическая. - 2012. - № 3. - С. 5-21.

11. Kornilova A.A., Karabaev G.A., Mammadov S.E., Khorovetskaya E.M., Kiseleva T.A. Historical aspects of the formation of rural settlements in Northern Kazakhstan during the prerevolutionary period // Terra Sebus. Acta Mvsei Sabesiensis. - 2018. - 10. - Pp. 271-285.