БИОЛОГИЯ КАФЕДРАСЫНЫҢ ГЕРБАРИИ ҚОРЫНДАҒЫ ASTERACEAE КОЛЛЕКЦИЯСЫН ЦИФРЛАНДЫРУ ЖӘНЕ ОНЫ GBIF ПЛАТФОРМАСЫНДА ЖАРИЯЛАУ

Бұл мақалада Солтүстік Қазақстан университетінің биология кафедрасының гербарий коллекциясында сақталған Asteraceae тұқымдасының гербарий коллекциясын сандық форматқа көшіру ұсынылған. Зерттеуге 1970 және 2025 жылдар аралығында жиналған 200 гербарий үлгісі, соның ішінде тарихи үлгілер мен қазіргі заманғы далалық коллекциялар кірді. Барлық деректер Darwin Core (DwC) форматында стандартталған, GBIF валидаторы арқылы тексерілген және GBIF жаһандық порталындағы IPT платформасы арқылы жарияланған, бұл коллекцияның ашық қолжетімділігін және оның халықаралық ғылыми инфрақұрылымға интеграциялануын қамтамасыз етеді.
Мақалада коллекциялардың таксономиялық құрамын, уақытша таралуын және географиясын талдау нәтижелері ұсынылған. Үлгілердің көпшілігі басым шалғынды-дала тұқымдастарына (Achillea, Pentanema, Centaurea және Leucanthemum) жататыны анықталды, бұл аймақтың өсімдік қауымдастықтарының құрылымын көрсетеді. Уақытша таралу әр түрлі жылдардағы ең жоғары белсенділікпен сипатталады және коллекцияның елу жылдан астам дамуын қамтиды. Г еографиялық талдау нәтижесінде табылған заттардың аймақтар бойынша біркелкі емес таралуы анықталды, Қызылжар ауданынан алынған материалдар басым болды.
Нәтижесінде алынған сандық деректер жиынтығы флористикалық, экогеографиялық және таксономиялық зерттеулер үшін ғылыми құндылыққа ие, гербарий коллекциясын сақтауға ықпал етеді және оның білім беру және қорғау мақсатындағы әлеуетін кеңейтеді.

1. Тлеубергенова Г. С., Кузнецова М. А. Флора и растительность Северо-Казахстанской области. - Петропавловск: СКГУ им. М. Козыбаева, 2017. - 150 с.

2. Шакеева Ж. Е. Биоразнообразие представителей семейства Астровых во флоре СКО: автореф. магистерской диссертации. - Петропавловск: СКГУ им. М. Козыбаева, 2018. - 7 с.

3. Шакеева Ж. Е., Тлеубергенова Г. С. К анализу флоры семейства Сложноцветные (Asteraceae) Северо-Казахстанской области // Материалы IV международной научно-практической конференции «Молодежь и наука - 2017». - Петропавловск, 2017. - С. 93-97.

4. Шакеева Ж. Е., Тлеубергенова Г. С. Биоразнообразие сложноцветных (Asteraceae) растений во флоре Северо-Казахстанской области // Материалы V международной научно-практической конференции «Актуальные проблемы науки и образования в области естественных и сельскохозяйственных наук». - Петропавловск, 2017. - С. 123-127.

5. Осмонали Б. Б., Веселова П. В., Кудабаева Г. М., Данилов М. П. Формирование онлайн электронной базы гербарных образцов гербарного фонда (AA) Института ботаники и фитоинтродукции // Материалы международной научно-практической конференции «Изучение, сохранение и рациональное использование растительного мира Евразии». - Алматы, 2022. - С. 521­-528.

6. Кубентаев С. А., Мухтубаева С. К. Формирование гербарного фонда Астанинского ботанического сада // Материалы международной научно-практической конференции «Изучение, сохранение и рациональное использование растительного мира Евразии». - Алматы, 2022. - С. 354-357.

7. Галиев Ж. М., Калкаманова А. Б. Гербарный фонд кафедры общей биологии СевероКазахстанского государственного университета имени М. Козыбаева: учебно-методическое пособие для студентов по ботаническим дисциплинам. - Петропавловск: СКГУ им. М. Козыбаева, 2006. - 58 с.

8. Романчук В. В., Тлеубергенова Г. С. Таксономический состав подкласса Lamiidae в гербарной коллекции кафедры «Биология» СКУ им. М. Козыбаева // Вестник Северо-Казахстанского университета им. М. Козыбаева. - 2023. - № 4 (60). - С. 24-34. https://doi.org/10.54596/2958-0048-2023-4-24-34

9. Романчук В. В., Мадиева А. Н., Тлеубергенова Г. С. Состояние вопроса создания электронного гербария в Казахстане // Вестник Северо-Казахстанского университета им. М. Козыбаева. - 2024. - № 1 (61). - С. 17-27.

10. Оцифровка и индексация гербария растений подкласса Lamiidae гербарного фонда кафедры «Биология» СКУ им. М. Козыбаева: автореф. магистерской диссертации. - 7 с.

11. Heberling J.M., Prather L.A., Tonsor S.J. Herbarium specimens as exaptations: New uses for old collections // American Journal of Botany. - 2019. - Vol. 106(3). - P. 381-387. DOI: https://doi.org/10.1002/aib2.1225

12. Meineke E.K., Davis C.C., Davies T.J. The unrealized potential of herbaria for global change biology // Ecological Monographs. - 2018. - Vol. 88(4). - P. 505-525. DOI: https://doi.org/10.1002/ecm.1307

13. Nelson G., Ellis S. The history and impact of digitization and digital data mobilization on biodiversity research // Philosophical Transactions of the Royal Society B. - 2019. - Vol. 374. - 20170391. DOI: https://doi.org/10.1098/rstb.2017.0391

14. Robertson T., et al. The GBIF Integrated Publishing Toolkit: facilitating the efficient publishing of biodiversity data on the internet // PLoS ONE. - 2014. - Vol. 9(8). - e102623. DOI: https://doi.org/10.1371/iournal.pone.0102623

15. Groom Q., et al. The importance of publishing data papers for biodiversity datasets // Biodiversity Data Journal. - 2017. - Vol. 5. - e20519. DOI: https://doi.org/10.3897/BDJ.5.e20519

16. Hardisty A., Roberts D. A decadal view of biodiversity informatics: challenges and priorities // BMC Ecology. - 2013. - Vol. 13. - 16. DOI: https://doi.org/10.1186/1472-6785-13-16

17. Borsch T., et al. The herbarium of the future: advancing digitization and data integration // Trends in Ecology & Evolution. - 2020. - Vol. 35(10). - P. 819-832. DOI: https://doi.org/10.1016/i.tree.2020.06.010

18. Буйволов Ю. А., Иванова Н. В., Шашков М. П. Оцифровка данных Летописей природы и научных биологических коллекций особо охраняемых природных территорий: учебное пособие. - ФГБУ «Приокско-Террасный государственный природный биосферный заповедник», 2019.

19. Краткое руководство по подготовке наборов данных для публикации через Глобальный информационный фонд по биоразнообразию (GBIF) / сост. О. И. Бородин. - Минск: Экоперспектива, 2022. - 64 с. ISBN 978-985-469-896-0.

20. Skakunova P. Herbarium Collection of Asteraceae (Compositae) from North Kazakhstan University named after Manash Kozybayev (SQU). Version 1.2. NLS «M. Kozybayev North Kazakhstan University». Occurrence dataset. https://doi.org/10.15468/hrb39k (accessed 17.11.2025).