Солтүстік Қазақстандағы дән өнімі мен ұн сапасына қосылатын қоршаған орта туралы бағалау

Ғылыми зерттеулерге негізделген біздің мақсатымыз - Солтүстік Қазақстанда күздік қара бидай дәнін өндірудің тиімділігін және оны өңдеу мен пісіруге жарамдылығын арттыру. Бұл мақалада қысқы қара бидай сорттарының Солтүстік Қазақстан жағдайларына бейімделуінің биологиялық ерекшеліктері қарастырылады және сорттардың суыққа және құрғақшылыққа төзімділігін ескеретін өсіру технологиясы ұсынылады. Қысқы қара бидайдың ауыл шаруашылығы өндірісіне енгізілуі Солтүстік Қазақстандағы дақылдарды әртараптандырудың негізгі бағытын кеңейту үшін қажет.

Бұл дақылдың ауыл шаруашылығы өндірісі дән өнімділігі мен технологиялық сапасын, сондай-ақ абиотикалық және биотикалық стресстерге төтеп беру қабілетін арттыруға бағытталған. Қысқы қара бидай суық климатта перспективалы қасиеттерге ие: ол ең төменгі температурада (0-2°C) дами бастайды, қатты аязға (-40°C дейін) төзеді және дәннің пісуі төмен температурада жүреді. Қазіргі уақытта қара бидай нанын өндірудің төмен тиімділігі және оның жоғары құны Қазақстанда бидай өсірудің басым болуына байланысты.

Қара бидай ұны Ресей мен Беларусьтен импортталады, дегенмен аймақтың топырақ-климаттық ресурстары тек күздік бидай ғана емес, сонымен қатар күздік қара бидай өндіруге де қолайлы, себебі Солтүстік Қазақстанда өсіруге арналған аудандастырылған немесе перспективалы сорттар бар.

1. Горбатенко Л.Е., Озерская Т.М., Стишонкова Н.А. Н.И. Вавилов – создатель теории интродукции мировой коллекции ВИР. Генетические ресурсы культурных растений в XXI веке // Состояние, проблемы, перспективы: II Вавиловская международная конференция (26-30 ноября 2017). - С.-П., 2007. – С. 15-17.

2. Вавилов П.П., Гриценко В.В., Кузнецов В.С. и др. Растениеводство / Под ред. П.П. Вавилова. – М.: Агропромиздат, 1986. – 512 с.

3. Технология возделывания озимой ржи в условиях Томской области: наставления для сельхозпроизводителей / ФГБНУ СибНИИСХиТ: Нарымский отдел селекции и семеноводства. – Томск, 2019. - 36 с.

4. Основы технологии сельскохозяйственного производства // Земледелие и растениеводство / Под ред. В.С. Никляева. – М.: «Былина», 2000. – 555 с.

5. Коломейченко В.В. Растениеводство. – М.: Агробизнесцентр, 2007. – 600 с.

6. Шаболкина Е.Н., Бишарев А.А., Анисимкина Н.В., Беляева М.В. Перспективы селекции озимой ржи на хлебопекарные цели // Зерновое хозяйство России. - 2018. - № 6 (60). - С.59-63

7. Бражников П.Н. Селекция озимой ржи на высокую продуктивность и устойчивость к стрессам в условиях северной таёжной зоны/ автореферат диссертации. - Новосибирск, 2006. - 26 с.

8. Озимая рожь. Возделывание, использование на пищевые, кормовые и технические цели. Проблемы и решение. - М.: ФГНУ «Росинформагротех», 2007. – 172 с.

9. Жученко А.А. Адаптивная стратегия устойчивого развития сельского хозяйства России в XXI столетии. Теория и практика в двух томах. – М.: Агрорус, 2009-2011. – Т. I. – С. 415.

10. Шишин И., Долгов А. К вопросу о глубине залегания узла кущения озимой ржи. - Труды Новосибирского СХИ. - Новосибирск, 1975, т. 84. - С.92-98

11. Иваненко А.С. Озимая рожь в Сибири. – М.: Колос, 1983. – 98 с.

12. Кобылянский В.Д. Рожь. Генетические основы селекции. – М.: Колос, 1982. – 271 с.

13. Кунакбаев С.А., Лещенко Н.И. О создании короткостебельных сортов озимой ржи //Селекция и семеноводство. – 1976. - №4. – С.263-270

14. Жученко А.А. Адаптивная стратегия устойчивого развития сельского хозяйства России в XXI столетии. Теория и практика. В двух томах. – М.: Агрорус, 2009-2011. – Т. I. – С. 415

15. Закон Республики Казахстан от 27 ноября 2015 года № 423-V «О производстве органической продукции» (с изменениями и дополнениями по состоянию на 28.10.2019 г.).

16. ГОСТ 16990-2017 «Рожь». Технические условия. - Введен 2019-01-01. – Москва: Стандартинформ, 2019. – 14 с.

17. ГОСТ 26213-91. Определение органического вещества (гумуса) по методу Тюрина в модификации ЦИНАО. – Введен 1993–01–07. – М.: Издательство стандартов, 1992. – 7 с.

18. Вадюнина А.Ф., Корчагина З.А. Методы исследования физических свойств почв и грунтов. – М.: Высшая школа, 1986. – 416 с.

19. ГОСТ 26488-85. Определение нитратов по методу ЦИНАО. - Введен 1986–01–07. – М.: Изд-во стандартов, 1987. – 4 с.

20. ГОСТ 26205-91. Определение подвижного фосфора и калия в карбонатных почвах по методу Мачигина в модификации ЦИНАО. - Введен 1993–01–07. – М.: Изд-во стандартов, 1992. – 8 с.

21. ГОСТ 26484-85. Почвы. Метод определения обменной кислотности. - Введен 1986-07-01. – М.: Издательство стандартов. – 4 с.

22. Методика государственного сортоиспытания сельскохозяйственных культур / Зерновые, крупяные, зернобобовые, кукуруза и кормовые травы: под ред. А.И. Григорьева. - Москва: Колос, 1989. - Выпуск 2. - 194 с.

23. Оценка хлебопекарных свойств образцов мягкой пшеницы, ржи и тритикале: методические указания / под редакцией Комарова В.И. – Л.: ВАСХНИЛ, 1985. – 31 с.

24. ГОСТ 27558-87 «Мука и отруби». Методы определения цвета, запаха, вкуса и хруста. – Введен 1989-01-01. - Москва: Стандартинформ, 2007. – 4 с.

25. ГОСТ 27559-87 «Мука и отруби». Методы определения зараженности и загрязненности вредителями хлебных запасов. – Введен 1989-01-01. - М.: Стандартинформ, 2007. – 4 с.

26. ГОСТ 27676-88. Зерно и продукты его переработки. Метод определения числа падения. – Введен 1990-07-01. - Москва: Стандартинформ, 2009. – 6 с.

27. ГОСТ 2077-84. Хлеб ржаной, ржано-пшеничный и пшенично-ржаной. Общие технические условия. - М.: Стандартинформ, 2013. - 6 с.

28. ГОСТ 10468-63. Семена ржи. Сортовые и посевные качества. Технические условия. – Введен 1977-07-01. - Москва: Издательство стандартов, 1973. – 4 с.