Аймақтың еңбек әлеуеті (Солтүстік Қазақстан облысы материалдары бойынша)

Әлеуметтік-экономикалық дамудың қазіргі жағдайында халықтың еңбек әлеуетін зерттеу ерекше маңызға ие, өйткені ол Жұмыспен қамтудың сандық сипаттамаларын ғана емес, сонымен қатар экономиканың бәсекеге қабілеттілігін және еңбек нарығының тұрақтылығын анықтайтын жұмыс күшінің сапалық параметрлерін көрсетеді. Жұмыста "еңбек әлеуеті" ұғымының эволюциясы, оның әлеуметтік-экономикалық категориялар жүйесіндегі рөлі және әртүрлі отандық және шетелдік зерттеушілердің оны анықтау мен құрылымдау тәсілдері қарастырылады. Еңбек әлеуеті-бұл психофизиологиялық, біліктілік, зияткерлік, әлеуметтік-мотивациялық және ұйымдастырушылық-экономикалық элементтерді қамтитын көп компонентті жүйе, олар халықтың еңбек қызметіне тиімді қатысу қабілетін қалыптастырады.

2022-2024 жылдардағы Солтүстік Қазақстан және Шығыс Қазақстан облыстарындағы еңбек әлеуетінің көрсеткіштерін талдауға ерекше назар аударылды. Статистикалық деректер негізінде жұмыссыздар, жұмыс күші, жұмыспен қамтылған және жұмыспен қамтылған жастар санының динамикасындағы негізгі үрдістер анықталды. Екі облыс та жұмыссыздықтың қалыпты деңгейімен және тұрақты жұмыспен қамтылуымен сипатталады, алайда жастардың еңбек қызметіне тартылу динамикасы бойынша ерекшеленеді: Солтүстік Қазақстан облысында біртіндеп төмендеу байқалады, ал Шығыс Қазақстан облысында-кейіннен тұрақтанумен қалыпты өсу байқалады. Өңірдің еңбек әлеуетінің ұзақ мерзімді перспективаларына әсер ететін демографиялық және көші-қон факторлары атап өтілді. Сондай-ақ, жұмыста еңбек нарығын дамытуға, Жұмыспен қамту тиімділігін арттыруға және халықтың еңбекке қатысуын жандандыруға бағытталған Қазақстан Республикасының негізгі нормативтік-құқықтық құжаттары қаралды.

Еңбек қатынастарын цифрландырудың, адами капиталды дамытудың және әртүрлі жас топтарының экономикалық белсенділікке қатысуын ынталандырудың маңыздылығын көрсететін шетелдік тәжірибеге талдау келтірілген. Нәтижелер экономикадағы заманауи технологиялық және құрылымдық өзгерістерді ескере отырып, еңбек әлеуетін дамытуға кешенді көзқарастың қажеттілігін көрсетеді.

1. Управление трудовыми ресурсами: Справ. Пособие / Апостолов О.П., Бляхман Л.С., Гендлер Г.Х. и др.; рук. авт. кол. Э.Р. Саруханов/ Под общ. ред. Л.А. Костина. – М.: Економика,1987. – 343 с.

2. Человек в активном воздасте/ Под ред. Д.И. Валентий и др. – М.: Финансы и статистика, 1984. – 80 с.

3. Панкратов А.С. Трудовой потенциал в системе управления производством. – М.: Изд-во МГУ, 1983. – 213 с.

4. Доклад Агентство Республики Казахстан по статистике 2010 г., стр. 35-36.

5. Тургамбаев Ж. Развитие трудового потенциала Казахстана. - КазЭУ, 2019.

6. Кабдуллина Г.А. Кадровый потенциал как фактор экономического роста РК. - 2020.

7. Есмаганбетов К.К. Научный потенциал и инновационное развитие Казахстана. – 2018.

8. Утебаева А.К. Социальные аспекты трудового потенциала. – 2021.

9. Вестник КазЭУ, № 4, 2022.

10. Постановление Правительства Республики Казахстан от 29.11.2023 г. №1050 «Концепции развития рынка труда Республики Казахстан на 2024-2029 годы».

11. Социальный кодекс Республики Казахстан от 20.04.2023г. №224;

12. Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 19 июня 2024 года № 200 «Об утверждении профессионального стандарта "Содействие занятости".

13. Приказ Заместителя Премьер-Министра - Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 9 июня 2023 года № 214 «Об утверждении Правил регистрации лиц, ищущих работу, безработных и осуществления трудового посредничества, оказываемого карьерными центрами».

14. «Models of labor markets in developed countries and Kazakhstan: a comparative analysis».