Мета білім беру болашақ мұғалімдердің үздіксіз кәсіби дамуы үшін құзыреттілікті қалыптастыру механизмі ретінде: тұжырымдамалық негіздер, құрылымдық компоненттер және тиімді іске асыру стратегиялары

Қазіргі білім берудің трансформациясы жағдайында мета білім беру болашақ мұғалімдердің үздіксіз кәсіби дамуының құзыреттілігін қалыптастырудың тиімді тетігі ретінде қарастырылады. Мақалада мета оқытудың тұжырымдамалық негіздері, оның құрылымдық компоненттері және педагогикалық дайындық жүйесіндегі функционалдық мүмкіндіктері ашылады. Болашақ мұғалімдердің негізгі дағдыларын – тұрақты кәсіби өсуі үшін қажетті метакогнитивті стратегияларды, рефлексияны, сыни ойлауды және өзін-өзі оқыту қабілетін дамытудағы мета-оқытудың рөлі негізделген. Білім беру процесінде метапедагогикалық тәсілді іске асырудың тиімді стратегияларына ерекше назар аударылады. Ұсынылған теориялық ережелер мен практикалық ұсыныстар үздіксіз кәсіби даму құзыреттерін қалыптастыруға бағытталған мұғалімдерді даярлау бағдарламаларын жобалау кезінде қолданыла алады.

1. Ualiyeva N., Murzalinova A., Assainova A., Sakayeva A., Chemodanova G. Longitudinal study of meta-learning: Advancing pre-service teachers' professional growth // International Journal of Innovative Research and Scientific Studies. – 2025. – Vol. 8, № 3. – P.84–97 https://doi.org/10.53894/ijirss.v8i3.6436

2. Teo P. Corrigendum to “Teaching for the 21st century: A case for dialogic pedagogy” // Learning, Culture and Social Interaction. – 2019. – Vol. 20. – P.170–178 https://doi.org/10.1016/j.lcsi.2019.03.009

3. UNESCO. Reimagining our futures together: A new social contract for education. Executive summary. – 2021. – 188 p. https://doi.org/10.54675/ASRB422

4. Об утверждении Концепции развития дошкольного, среднего, технического и профессионального образования Республики Казахстан на 2023–2029 годы: Постановление Правительства Республики Казахстан от 28 марта 2023 года № 249 [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2300000249. – Дата доступа: 01.10.2025.

5. Об утверждении государственных общеобязательных стандартов высшего и послевузовского образования: Приказ Министра науки и высшего образования Республики Казахстан от 20 июля 2022 года № 2 [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2200028916. – Дата доступа: 01.10.2025.

6. Об утверждении Профессиональных стандартов для педагогов организаций образования: Приказ Министра просвещения Республики Казахстан от 24 февраля 2025 года № 31 [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2200028916. – Дата доступа: 01.10.2025.

7. Theobald M. Self-regulated learning training programs enhance university students’ academic performance, self-regulated learning strategies, and motivation: A meta-analysis // Contemporary Educational Psychology. – 2021. – Vol. 66. – Article 101976 https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2021.101976

8. Zhang C., Zhou Y., Wijaya T.T., Chen J., Ning Y. Effects of a problem posing instructional intervention on student learning outcomes: A three-level meta-analysis // Thinking Skills and Creativity. – 2024. – Vol. 53. – Article 101587 https://doi.org/10.1016/j.tsc.2024.101587

9. Hemmler Y.M., Ifenthaler D. Self-regulated learning strategies in continuing education: A systematic review and meta-analysis // Educational Research Review. – 2024. – Vol. 45. – Article 100629 https://doi.org/10.1016/j.edurev.2024.100629

10. Liu Y., Pásztor A. Effects of problem-based learning instructional intervention on critical thinking in higher education: A meta-analysis // Thinking Skills and Creativity. – 2022. – Vol. 45. – Article 101069 https://doi.org/10.1016/j.tsc.2022.101069

11. Jansen R.S., van Leeuwen A., Janssen J., Jak S., Kester L. Self-regulated learning partially mediates the effect of self-regulated learning interventions on achievement in higher education: A meta-analysis // Educational Research Review. – 2019. – Vol. 28. – Article 100292 https://doi.org/10.1016/j.edurev.2019.100292

12. Boer H., Donker A.S., Kostons D.D.N.M., van der Werf G.P.C. Long-term effects of metacognitive strategy instruction on student academic performance: A meta-analysis // Educational Research Review. – 2018. – Vol. 24. – P.98–115 https://doi.org/10.1016/j.edurev.2018.03.002

13. Chen X. Meta-teaching: Meaning and Strategy // Africa Education Review. – 2013. – Vol. 10, Suppl. 1. – P. 63–74 https://doi.org/10.1080/18146627.2013.855431

14. Fono D., Zohar A. Metacognitive instruction: central aspects of pre-service and novice in-service teachers’ knowledge and professional development // Professional Development in Education. – 2024. – P.1–24 https://doi.org/10.1080/19415257.2024.2409779

15. Zohar A., Ben-Ari G. Teachers’ knowledge and professional development for metacognitive instruction in the context of higher order thinking // Metacognition and Learning. – 2022. – Vol. 17. – P. 855–895 https://doi.org/10.1007/s11409-022-09310-1

16. Zhang W., Zhang D., Zhang L.J. Metacognitive Instruction for Sustainable Learning: Learners’ Perceptions of Task Difficulty and Use of Metacognitive Strategies in Completing Integrated Speaking Tasks // Sustainability. – 2021. – Vol. 13, No. 11. – Article 6275 https://doi.org/10.3390/su13116275

17. Кучурин В.В. Метапознание в обучении. Рабочая тетрадь учителя. – СПб.: ГАОУ ДПО «ЛОИРО», 2022. – 39 с.

18. Abu Jahju Y. Effectiveness of metacognitive strategy in developing scientific thinking, self-efficacy, and decision-making skills in teaching natural sciences among pre-service teachers // Journal of Educational and Psychological Research. – 2014. – Vol. 8, No. 1. – P.192–213 https://doi.org/10.53543/jeps.vol8iss1pp192-213