АЗОТОБАКТЕРИН - ТОПЫРАҚ ҚҰНАРЛЫЛЫҒЫ МЕН АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІН АРТТЫРУҒА АРНАЛҒАН МИКРОБИОЛОГИЯЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШ

Мақалада Azotobacter chroococcum еркін тіршілік ететін топырақ бактериясы негізінде әзірленген «Азотобактерин» микробиологиялық тыңайтқышын қолданудың ғылыми, технологиялық және өндірістік аспектілері жинақталған. Azotobacter туысына жататын бактериялардың атмосфералық азотты биологиялық фиксациялауға, физиологиялық белсенді заттарды синтездеуге, ризосфералық микрофлораның белсенділігін арттыруға және топыраққа түсетін химиялық жүктемені азайтуға қатысатыны көрсетілген. Зертханалық және өндірістік материалдар негізінде белсендірілген Azotobacter штаммын дәнді-бұршақты дақылдарға қолдану бақылау нұсқасымен салыстырғанда өнімділікті 8-16% арттыратыны, ал Орталық Тәжікстан топырақтары жағдайында картоптың өнімділігі 252 ц/га-ға жететіні анықталды. Сонымен қатар препаратты өндірудің технологиялық талаптары, сапасын бақылау көрсеткіштері және оны Тәжікстан Республикасы ауыл шаруашылығы өндірісіне енгізу бағыттары қарастырылған.

1. Akramov, Yu. (1991). Changes in soil organic matter under the influence of cultivation and fertility improvement. - Dushanbe: Donish. - 160 p.

2. Mishustin, E.N., & Shilnikova, V.K. (1968). Biological fixation of atmospheric nitrogen. - Moscow: Nauka. - 532 p.

3. Mishustin, E.N. (1972). Microorganisms and soil fertility. - Moscow: Nauka. - 344 p.

4. Vozbutskaya, A.E. (1968). Soil chemistry. - Moscow: Vysshaya Shkola. - 428 p.

5. Salimov, K.H. (2014). Influence of natural and technological factors on the regime and state of organic matter in mountain brown calcareous soils of Central Tajikistan. - Dushanbe. - 146 p.

6. Aasfar, A., Bargaz, A., Yaakoubi, K., Hilali, A., & Bennis, I. (2021). Nitrogen-fixing Azotobacter species as potential soil biological enhancers for crop nutrition and yield stability. Frontiers in Microbiology, 12, Article 628379.

7. Koziel, M., Plaza, A., & Gsiorowska, B. (2024). Free-living bacteria of the genus Azotobacter and their importance in plant production. Journal of Central European Agriculture, 25, 345-358.

8. Ahmad, F., Ahmad, I., & Khan, M.S. (2008). Screening of free-living rhizospheric bacteria for their multiple plant growth-promoting activities. Microbiological Research, 163, 173-181.

9. Biological products for agriculture: Methodological recommendations. (2012). - Moscow: Russian Academy of Agricultural Sciences. - 72 p.

10. Improving soil fertility under new land-use conditions. (2012). - Dushanbe. - 96 p.