ПЕДАГОГТЫҢ КӘСІБИ МІНДЕТТЕР ЖҮЙЕСІНДЕГІ ЗЕРТТЕУ МІНДЕТІ

Мақала педагогтың кәсіби міндеттер жүйесіндегі зерттеу міндетінің мәртебесін талдауға арналған. Нормативтік құжаттарда және ғылыми әдебиетте педагогтың зерттеушілік қызметінің маңыздылығы танылғанымен, зерттеу құрамдасын қамтитын кәсіби міндеттердің бірыңғай жіктемесі әлі қалыптаспаған. Зерттеудің мақсаты – Ресей Федерациясы мен Қазақстан Республикасының нормативтік құжаттарын және ғылыми әдебиетті салыстырмалы талдау негізінде педагогтың кәсіби міндеттерінің қолданыстағы жіктемелерінде зерттеу міндетінің қандай мәртебеге ие екенін анықтау. Зерттеу теориялық-аналитикалық сипатта жүргізілді. Материал ретінде екі елдің нормативтік құжаттары (РФ-тың 2016 және 2018 жылдардағы ЖБ ФМБС, ҚР-тың 2022 және 2025 жылдардағы «Педагог» кәсіби стандарты, ҚР педагогтерді аттестациялау ережелері, ҚР «Үздік педагог» атағын беру ережелері), сондай-ақ отандық және шетелдік зерттеушілердің монографиялары, диссертациялары мен мақалалары пайдаланылды. Мазмұндық талдау, салыстырмалы талдау және типологизация әдістері қолданылды. Нәтижелер кәсіби міндет ұғымын анықтауда бес тәсілдің байқалатынын көрсетеді: «мақсат – жағдай - ізделіп отырған» құрылымы арқылы, дайындау жүйесіндегі қызметі арқылы, танымдық құрамдас арқылы, кәсіби стандарттың нормативтік шеңбері арқылы және педагогтың кәсіби міндеттемесімен байланыс арқылы. РФ мен ҚР нормативтік жіктемелерін салыстыру олардың әртүрлі негіздерде құрылғанын анықтады: ЖБ ФМБС-да міндет түрлері, ҚР Кәсіби стандартында біліктілік санаттары. Ғылыми жіктемелерде зерттеу міндеті кез-келген түрдегі міндеттерді шешу құрылымында жасырын түрде және өзіндік пәні ретінде де көрінеді. Зерттеу міндеті барлық қарастырылған тәсілдермен маңызды деп танылғанымен, оның педагогтың кәсіби міндеттер жүйесіндегі мәртебесі белгісіз болып қалады.

1. ФГОС ВО 3++ по направлению подготовки 44.03.05 Педагогическое образование: Приказ Минобрнауки России от 22.02.2018 № 125. URL: https://www.garant.ru/products/ipo/prime/doc/71797858/ (дата обращения: 07.05.2026).

2. Об утверждении профессионального стандарта «Педагог»: Приказ и.о. Министра просвещения Республики Казахстан от 15 декабря 2022 года № 500 (утратил силу). URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2200031149 (дата обращения: 07.05.2026).

3. Об утверждении Профессиональных стандартов для педагогов организаций образования: Приказ Министра просвещения Республики Казахстан от 24 февраля 2025 года № 31. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/G25HP000031 (дата обращения: 07.05.2026).

4. Об утверждении Правил и условий проведения аттестации педагогов: Приказ Министра образования и науки Республики Казахстан от 27 января 2016 года № 83 (ред. от 02.04.2024 № 72). URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/V1600013317 (дата обращения: 07.05.2026).

5. Компетентностный подход в педагогическом образовании: Коллективная монография / Под ред. проф. В.А. Козырева, проф. Н.Ф. Радионовой и проф. А.П. Тряпицыной. – СПб.: Изд-во РГПУ им. А.И. Герцена, 2005. – 392 с.

6. Червонный М.А. Подготовка будущих педагогов к решению профессиональных задач в условиях интеграции систем высшего педагогического и дополнительного образования. – Томск: Изд-во ТГПУ, 2019. – 412 с.

7. Костикова Н.А. Профессиональные задачи педагога при реализации коммуникативной деятельности в электронной образовательной среде // Известия ВГПУ, 2018. – № 9(132). – С. 45-49.

8. Загвязинский В.И. Исследовательская деятельность педагога: учебное пособие. – М.: Академия, 2010. – 176 с.

9. Лазарев В.С., Ставринова Н.Н. Подготовка будущих педагогов к исследовательской деятельности: монография. – Сургут: РИО СурГПУ, 2007. – 171 с.

10. Лазарев В.С. Управление инновациями в школе: учебное пособие. – Москва: Центр педагогического образования, 2008. – 352 с.

11. Лаптев В.В., Писарева С.А., Тряпицына А.П. Подготовка и аттестация кадров высшей квалификации в области гуманитарных и общественных наук. - СПб.: Изд-во СПбГУ, 2006. - 168 с.

12. Радионова Н.Ф., Тряпицына А.П. Перспективы развития педагогического образования: компетентностный подход // Человек и образование, 2006. – № 4-5. – С. 7-14.

13. Сластёнин В.А., Исаев И.Ф., Шиянов Е.Н. Педагогика: учебное пособие. – М.: Издательский центр «Академия», 2013. – 576 с.

14. Стройкина Л.В. Подготовка будущих педагогов к решению организационно-управленческих задач профессиональной деятельности: дис. ... канд. пед. наук: 5.8.7. – Кемерово, 2024. – 191 с.

15. Ставринова Н.Н. Система формирования готовности будущих педагогов к исследовательской деятельности: автореф. дис. ... д-ра пед. наук: 13.00.08. – Сургут, 2006. – 46 с.

16. Совершенствование образовательных программ и технологий подготовки специалистов для инновационной деятельности в сфере образования / под ред. Г.А. Бордовского, Н.Ф. Радионовой, Е.В. Пискуновой. – СПб.: Изд-во РГПУ им. А.И. Герцена, 2009. – 309 с.

17. Радионова Н.Ф., Ривкина С.В. Подготовка будущих педагогов в вузе к решению профессиональных задач: теория и методика // Письма в Эмиссия. Оффлайн, 2018. – ART 2666. URL: http://emissia.org/offline/2018/2666.htm (дата обращения: 07.05.2026).

18. Об утверждении Правил присвоения звания «Лучший педагог»: Приказ Министра образования и науки Республики Казахстан от 16 января 2015 года № 12 (ред. от 02.06.2023 № 157). URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/V15H0010279 (дата обращения: 07.05.2026).

19. Балл Г.А. Теория учебных задач: психолого-педагогический аспект. – М.: Педагогика, 1990. – 184 с.

20. Stenhouse, L. (1975). An introduction to curriculum research and development. Heinemann.

21. Cochran-Smith, M., & Lytle, S. L. (2009). Inquiry as stance: Practitioner research for the next generation. Teachers College Press.

22. Mertler, C.A. (2021). Action research as teacher inquiry: A viable strategy for resolving problems of practice. Practical Assessment, Research, and Evaluation, 26(19), 1-12. https://doi.org/10.7275/22014442

23. Verhoef, L., Volman, M., & Gaikhorst, L. (2022). The contribution of teachers of research-intensive teacher education programmes to a culture of inquiry in primary schools. Professional Development in Education, 48(5), 861-877. https://doi.org/10.1080/19415257.2020.1747104

24. OECD. (2025). Results from TALIS 2024: The state of teaching. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/90df6235-en

25. Aseery, A.Y. (2025). Teacher professional standards across leading education systems. British Educational Research Journal. Advance online publication. https://doi.org/10.1002/berj.70107

26. Shulman, L.S. (1987). Knowledge and teaching: Foundations of the new reform. Harvard Educational Review, 57(1), 1-22.

27. Sachs, J. (2003). The activist teaching profession. Open University Press.

28. Mardahl-Hansen, T.L., & Højholt, C. (2025). Situated teacher professionalism: Understanding the exploratory and collaborative aspects of teacher's professionalism. Integrative Psychological and Behavioral Science, 59(2), Article 51. https://doi.org/10.1007/s12124-025-09914-7