СПОРТТЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР МЕН СТАТИСТИКАЛЫҚ ТАЛДАУ НЕГІЗІНДЕ ДЕНЕ ДАЙЫНДЫҚ САПАСЫН БАҒАЛАУ ЖҮЙЕСІ

Бұл мақалада 15 жастағы орта мектеп оқушылардың дене дайындық сапасын бағалау және жетілдіруге бағытталған тест жүйесінің ғылыми-әдістемелік негіздері қарастырылады. Зерттеу барысында дене дайындық көрсеткіштерін анықтауға арналған педагогикалық тесттер қолданылып, алынған нәтижелерге статистикалық өңдеулер  жүргізілді.

Зерттеу деректері сипаттамалық статистика әдістері арқылы өңделіп, орташа арифметикалық мәндер, стандарттық ауытқулар және пайыздық көрсеткіштер анықталды. Статистикалық талдау тест нәтижелерінің сенімділігі мен валидтілігін бағалауға, сондай-ақ оқушылардың дене дайындық деңгейін объективті түрде сипаттауға мүмкіндік берді.

Зерттеу нәтижелері 15 жастағы оқушылардың қозғалыс қабілеттерінің даму деңгейінде бастапқы және қорытынды тестілеу нәтижелері арасында оң өзгерістердің бар екенін көрсетті. Оқу кезеңінің  басында және соңында педагогикалық тесттерді қолдану арқылы оқушылардың дене дайындығы сапасының артқаны статистикалық түрде расталды, бұл дене шынықтыру сабақтарын ұйымдастыруда ғылыми негізделген және жас ерекшеліктеріне бейімделген тәсілді көрсетеді.  

1. Sun J., Sun Z., Kong J., Tian X., Wang L., Wang Q. and Xu J. (2024) Regular meta-analysis of the impact of sports activities intervention on some items of the national student physical health standards for adolescents. Front. Physiol. 15:1419441. https://doi.org/10.3389/fphys.2024.1419441

2. Contardo Ayala A.M., Lander N., Mazzoli E., et al Protocol of the TransformUs Secondary schools program: a type II hybrid implementation-effectiveness trial to increase adolescents’ physical activity and reduce sedentary time in secondary schools BMJ Open 2025; e090468. https://doi.org/10.1136/bmiopen-2024-090468

3. Тайжанов С. Жеңіл атлетика: әдістемелік құрал. - Алматы: «Эверо», 2025 - 6 б.

4. И.В. Батяшева, О.А. Кривец Методы определения и оценки физического развития студентов специальной медицинской группы: учебно-методическое пособие для студентов специальности 5В010801 «Физическая культура и спорт» / сост.: И.В. Батяшева, О.А. Кривец. - Алматы: Эверо, 2025. - 76 с.

5. Ашмарин Б.А. Теория и методика педагогических исследований в физическом воспитании // учебное пособие. - М: Физкультура и спорт, 1978.

6. Қазақстан Республикасын халқының дене шынықтыру даярлығына арналған президенттік тестілерін өткізу қағидаларын бекіту туралы. (2025, 12 маусым). №89. - Астана: Әділет. - 2026 жылғы 29 қаңтарда алынды. https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1400009988

7. Yang S., Chen H. 2022. Physical characteristics of elite youth male football players aged 13-15 are based upon biological maturity. PeerJ 10:e13282 https://doi.org/10.7717/peeri.13282

8. О.Ә. Сулейменов, Д.Б. Джылысбаев «Дене жаттығуларының білімгерлердің дене қабілетінің дамуына әсері» // Dulaty University хабаршысы. - 2024-1, Тараз қ. - 67 б.

9. Kuanysh Z., Vlassova A., Seidakhmetova A., Auyezkhankyzy D., Baituganova A., Saduyeva F. Effectiveness of instruments for assessing physical activity in adolescents: a systematic review. Phys Act Nutr. 2025 Sep; 29(3): 40-45. https://doi.org/10.20463/pan.2025.0024. Epub 2025 Sep 30. PMID: 41093309; PMCID: PMC12530986.

10. Ortega F.B., Ruiz J.R., Castillo M.J., Sjostrom M. Physical fitness in childhood and adolescence: a powerful marker of health. Int J Obes (Lond). 2008 Jan; 32(1):1-11. https://doi.org/10.1038/si.iio.0803774. Epub 2007 Dec 4. PMID: 18043605.

11. Silva, R.M., Clemente, F.M., Gonzalez-Fernandez, F. et al. Does maturity estimation, 2D:4D and training load measures explain physical fitness changes of youth football players. BMC Pediatr 22, 726 (2022). https://doi.org/10.1186/s12887-022-03801-5

12. Lopez-Fernandez, J.; Sanchez-Sanchez, J.; Garria-Unanue, J.; Hernando, E.; Gallardo, L. Physical and Physiological Responses of U-14, U-16, and U-18 Soccer Players on Different Small-Sided Games. Sports 2020, 8, 66. https://doi.org/10.3390/sports8050066

13. Walton C.C., Purcell R., Henderson J.L. et al. Mental Health Among Elite Youth Athletes: A Narrative Overview to Advance Research and Practice // Sports Health. - 2024. - Vol. 16, №2. - P. 166-176. - DOI: https://doi.org/10.1177/19417381231219230

14. Aubert S., Barnes J.D., Abdeta C., et al. Global Matrix 4.0 Physical Activity Report Card Grades for Children and Adolescents: Results and Analyses From 57 Countries // Journal of Physical Activity and Health. - 2022. - Vol. 19, Suppl. 2. - P. 700-728. - DOI: https://doi.org/10.1123/jpah.2022-0456

15. Clemente F.M., Ramirez-Campillo R., Sarmento H., Praga G.M., Afonso J., Silva A.F., Rosemann T. and Knechtle B. (2021) Effects of Small-Sided Game Interventions on the Technical Execution and Tactical Behaviors of Young and Youth Team Sports Players: A Systematic Review and Meta-Analysis. Front. Psychol. 12:667041. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.667041

16. Teixeira J.E., Forte P., Ferraz R., Branquinho L., Silva A.J., Monteiro A.M., Barbosa T.M. 2022. Integrating physical and tactical factors in football using positional data: a systematic review. PeerJ 10:e14381 https://doi.org/10.7717/peerj.14381

17. Сисенбаева А.С., Ботагариев Т.Ә., Кубиева С.С. Орта буын мектеп оқушыларының қозғалыс белсенділігі мен салауатты өмір салтының ерекшеліктері // Дене тәрбиесінің теориясы мен әдістемесі. - 2020. - №1(59). - 97-104 б.