BACILLUS SUBTILIS НЕГТЗТНДЕ ЛИОФИЛИЗАЦИЯ ӘДІСІН ҚОЛДАНА ОТЫРЫП, АЗЫҚТЫҚ ПРОБИОТИКТЕРДТ БИОТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ӘЗТРЛЕУ

Бұл зерттеу Bacillus subtilis A-12 штаммының негізінде пробиотикалық жемшөптік қоспаларды әзірлеу мақсатындағы биотехнологиялық әлеуетін бағалауға арналған. Пробиотикалық биомассаның тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін негізгі сақтау әдісі ретінде лиофилизация қолданылды. Зерттеу барысында B. subtilis A-12 штаммының лиофилизацияға төзімділігі әртүрлі криопротекторлық орта құрамдарын пайдалана отырып бағаланды. Атап айтқанда, желатинді-сахарозалы-сүтті орта, сахарозалы орта, сүтті орта, желатинді-сахарозалы орта және желатинді орта сыналды.

Нәтижелер B. subtilis A-12 жасушаларының лиофилизациядан кейінгі өміршеңдігі қорғаныш ортаның құрамына едәуір тәуелді екенін көрсетті. Сыналған нұсқалар ішінде желатин мен сахароза негізіндегі орта лиофилизациядан кейінгі ең жоғары жасуша өміршеңдігін қамтамасыз етті және көмірсусыз орталармен салыстырғанда статистикалық тұрғыдан сенімді артықшылық көрсетті (p < 0,05). Лиофилизация нәтижесінде тіршілікке қабілетті жасушалар саны бастапқыда шамамен 25-35% төмендегенімен, 4°C температурада алты айға дейін сақтау барысында қосымша жоғалулар небәрі 2-5% деңгейінде болды. Бұл алынған лиофилизделген биомассаның ұзақ мерзімді тұрақтылығын дәлелдейді.

Сонымен қатар, B. subtilis A-12 штаммының спора түзуші табиғаты оның дегидратация мен термиялық стресс жағдайларына төзімділігін арттырып, лиофилизделген препараттың тұрақтылығына оң әсер ететіні анықталды. Зерттеу нәтижесінде B. subtilis A-12 лиофилизделген биомассасы негізінде эксперименттік пробиотикалық жемшөптік қоспа әзірленді. Алынған деректер әзірленген технологияның практикалық қолдану үшін перспективалы екенін көрсетеді және алдағы уақытта жануар модельдерінде in vivo тиімділігін бағалау қажеттігін негіздейді.

1. Vieco-Saiz N., Lemâle O., Evans N. P., Quinteiro-Filho W. M., Mellouk A., Consuegra J., Yakout H., Goossens T. (2025). Winning the battle of intestinal peace with Bacillus — a multifaceted approach to animal health, immunity, and future applications in monogastric livestock production [Text] / N. Vieco-Saiz et al. // Frontiers in Microbiology. – Vol. 16. – Art. 1711747. https://doi.org/10.3389/fmicb.2025.1711747.

2. Šimunović K., Rezar V., Štefanič P. et al. (2025). Probiotic effect of Bacillus subtilis PS-216 in broiler chickens: modulation of weight, feed conversion, short-chain fatty acids, microbiota and meat quality [Text] / K. Šimunović et al. // Animal Microbiome. – Vol. 7. – Art. 121. https://doi.org/10.1186/s42523-025-00489-7.

3. Cai Y., Xiao C., Tian B., Sandvang D., Meuter A., Song B., Song Z. (2024). Dietary probiotic based on a dual-strain Bacillus subtilis improves immunity, intestinal health, and growth performance of broiler chickens [Text] / Y. Cai et al. // Journal of Animal Science. – Vol. 102. – Art. skae183. https://doi.org/10.1093/jas/skae183.

4. Eyre K. E., Pan L., Harper K., Prada e Silva L. F. (2025). The effect of a Bacillus-based probiotic on feed intake and digestibility of a forage and a feedlot diet in Bos indicus steers [Text] / K. E. Eyre et al. // Veterinary and Animal Science. – Vol. 29. – Art. 100463.

5. Park J. M., An B. K., Yang T. S., Kim K. E. (2024). Effects of single or combined feeding with Bacillus subtilis and organic acid mixture on egg production, physiological responses, and cholesterol level in chicken eggs [Text] / J. M. Park et al. // Journal of Animal and Feed Sciences. – Vol. 33(4). – P. 486–492. https://doi.org/10.22358/jafs/186959/2024.

6. Ramlucken U., Lalloo R., Roets Y., Moonsamy G., van Rensburg C. Jansen, Thantsha M. S. (2020). Advantages of Bacillus-based probiotics in poultry production [Text] / U. Ramlucken et al. // Livestock Science. – Vol. 241. – Art. 104215.

7. Calaca A. M. M., Figueiredo C. B., Silva M. B., Fernandes J. J. R., Fernandes M. H. M. R., Silva L. F., Couto V. R. M. (2022). Effect of a Bacillus probiotic strain on Nellore cattle finished on pasture during the dry season [Text] / A. M. M. Calaca et al. // Livestock Science. – Vol. 264. – Art. 105068. https://doi.org/10.1016/j.livsci.2022.105068.

8. Wang B., Middleton A., Gibson R., Khanolkar J., Klymenko O., Wu C.-Y. (2024). Understanding lethal mechanisms and preventive strategies in probiotic tablet production – a review [Text] / B. Wang et al. // Powder Technology. – Vol. 443. – Art. 119905. https://doi.org/10.1016/j.powtec.2024.119905.

9. Cutting S. M. (2011). Bacillus probiotics [Text] / S. M. Cutting // Food Microbiology. – Vol. 28(2). – P. 214–220. https://doi.org/10.1016/j.fm.2010.03.007.

10. Osho S., Bolek K., Saddoris-Clemons K., Humphrey B., Garcia M. (2023). Impact of a direct-fed microbial supplementation on intestinal permeability and immune response in broiler chickens during a coccidia challenge [Text] / S. Osho et al. // Frontiers in Microbiology. – Vol. 14. – Art. 1283393. https://doi.org/10.3389/fmicb.2023.1283393.

11. Rahman M. R. T., Fliss I., Biron E. (2022). Insights in the development and uses of alternatives to antibiotic growth promoters in poultry and swine production [Text] / M. R. T. Rahman et al. // Antibiotics (Basel). – Vol. 11(6). – Art. 766. https://doi.org/10.3390/antibiotics11060766.

12. Idowu P. A., Mbambalala L., Idowu A. P. (2025). Probiotics as sustainable alternatives to antibiotic growth promoters: mechanisms, applications, and future perspectives in livestock production [Text] / P. A. Idowu et al. // Letters in Animal Biology. – Vol. 5(1). – P. 129–142. https://doi.org/10.62310/liab.v5i1.258.

13. Абдулжанова М. А., Бахытжан Н. Н., Мирзагаликова Б. В., Доктыбай Г. (2025). Скрининг и характеристика антагонистически и ферментативно активных штаммов Bacillus для пробиотического применения в птицеводстве [Text] / М. А. Абдулжанова и др. // Ғылым және білім. Наука и образование. Science and Education. – № 3-1 (80). – P. 134–144. https://doi.org/10.52578/2305-9397-2025-3-1-134-144. (In Russian)

14. Santivarangkna C., Higl B., Foerst P. (2008). Protection mechanisms of sugars during different stages of preparation process of dried lactic acid starter cultures [Text] / C. Santivarangkna et al. // Food Microbiology. – Vol. 25(3). – P. 429–441. https://doi.org/10.1016/j.fm.2007.12.004.

15. Berner D., Viernstein H. (2006). Effect of protective agents on the viability of Lactococcus lactis subjected to freeze-thawing and freeze-drying [Text] / D. Berner, H. Viernstein // Scientia Pharmaceutica. – Vol. 74. – P. 137–149.

16. Abadias M., Benabarre A., Teixidò N., Usall J., Viñas I. (2001). Effect of freeze drying and protectants on viability of the biocontrol yeast Candida sake [Text] / M. Abadias et al. // International Journal of Food Microbiology. – Vol. 65. – P. 173–182.

17. Savedboworn W., Teawsomboonkit K., Surichay S., Riansa-Ngawong W., Rittisak S., Charoen R., Phattayakorn K. (2018). Impact of protectants on the storage stability of freeze-dried probiotic Lactobacillus plantarum [Text] / W. Savedboworn et al. // Food Science and Biotechnology. – Vol. 28(3). – P. 795–805. https://doi.org/10.1007/s10068-018-0523-x.

18. Wang J., Wu P., Dhital S., Yu A., Chen X. D. (2025). Impact of freezing and freeze drying on Lactobacillus rhamnosus GG survival: mechanisms of cell damage and the role of pre-freezing conditions and cryoprotectants [Text] / J. Wang et al. // Foods. – Vol. 14. – Art. 1817. https://doi.org/10.3390/foods14101817.

19. Shapiro S. S., Wilk M. B. (1965). An analysis of variance test for normality (complete samples) [Text] / S. S. Shapiro, M. B. Wilk // Biometrika. – Vol. 52(3–4). – P. 591–611. https://doi.org/10.2307/2333709.

20. Levene H. (1960). Robust tests for equality of variances [Text] / H. Levene // In: Contributions to Probability and Statistics. Stanford University Press, Palo Alto. – P. 278–292.TUKEY JW. Comparing individual means in the analysis of variance. Biometrics. 1949 Jun;5(2):99-114. PMID: 18151955.

21. Kruskal W. H., Wallis W. A. (1952). Use of ranks in one-criterion variance analysis [Text] / W. H. Kruskal, W. A. Wallis // Journal of the American Statistical Association. – Vol. 47(260). – P. 583–621. https://doi.org/10.2307/2280779.

22. Virtanen P., Gommers R., Oliphant T. E. et al. (2020). SciPy 1.0: fundamental algorithms for scientific computing in Python [Text] / P. Virtanen et al. // Nature Methods. – Vol. 17. – P. 261–272. https://doi.org/10.1038/s41592-019-0686-2.

23. McKinney W. (2010). Data structures for statistical computing in Python [Text] / W. McKinney // Proceedings of the 9th Python in Science Conference. Austin, USA. – P. 56–61. https://doi.org/10.25080/Majora-92bf1922-00a.

24. Oluwatosin S.O., Tai S.L., Fagan-Endres M.A. (2022). Sucrose, maltodextrin and inulin efficacy as cryoprotectant, preservative and prebiotic – towards a freeze dried Lactobacillus plantarum topical probiotic [Text] / S.O. Oluwatosin, S.L. Tai, M.A. Fagan-Endres // Biotechnology Reports. – Vol. 33. – e00696. https://doi.org/10.1016/j.btre.2021.e00696.

25. Bagad M., Pande R., Dubey V., Ghosh A. R. (2017). Survivability of freeze-dried probiotic Pediococcus pentosaceus strains GS4, GS17 and Lactobacillus gasseri (ATCC 19992) during storage with commonly used pharmaceutical excipients within a period of 120 days [Text] / M. Bagad et al. // Asian Pacific Journal of Tropical Biomedicine. – Vol. 7(10). – P. 921–929. https://doi.org/10.1016/j.apjtb.2017.09.005.

26. Li C., Zhao K., Ma L., Zhao J., Zhao Z. M. (2022). Effects of drying strategies on sporulation and titer of microbial ecological agents with Bacillus subtilis [Text] / C. Li et al. // Frontiers in Nutrition. – Vol. 9. – Art. 1025248. https://doi.org/10.3389/fnut.2022.1025248.

27. Setlow P. (2006). Spores of Bacillus subtilis: their resistance to and killing by radiation, heat and chemicals [Text] / P. Setlow // Journal of Applied Microbiology. – Vol. 101. – P. 514–525. https://doi.org/10.1111/j.1365-2672.2005.02736.x.

28. Bodzen A., Jossier A., Dupont S., Mousset P. Y., Beney L., Lafay S., Gervais P. (2021). Increased survival of Lactococcus lactis strains subjected to freeze-drying after cultivation in an acid medium: involvement of membrane fluidity [Text] / A. Bodzen et al. // Food Technology and Biotechnology. – Vol. 59(4). – P. 443–453. https://doi.org/10.17113/ftb.59.04.21.7076.

29. Nguyen H. T., Truong D. H., Kouhoundé S., Ly S., Razafindralambo H., Delvigne F. (2016). Biochemical engineering approaches for increasing viability and functionality of probiotic bacteria [Text] / H. T. Nguyen et al. // International Journal of Molecular Sciences. – Vol. 17(6). – Art. 867. https://doi.org/10.3390/ijms17060867.

30. Van Engeland C., Haut B., Debaste F. (2025). A closer look at the potential mechanisms of action of protective agents used in the drying of microorganisms: a review [Text] / C. Van Engeland et al. // Microorganisms. – Vol. 13(2). – Art. 435. https://doi.org/10.3390/microorganisms13020435.

31. Guyvinska S. O., Paliy A. P., Dunaeva O. V., Paliy A. P., Berezhna N. V. (2018). Biotechnology production of medium for cultivation and lyophilization of lactic acid bacteria [Text] / S. O. Guyvinska et al. // Ukrainian Journal of Ecology. – Vol. 8(2). – P. 5–11. https://doi.org/10.15421/2018_302.

32. Грачева И. В., Осин А. В. (2016). Механизмы повреждений бактерий при лиофилизации и протективное действие защитных сред [Text] / И. В. Грачева, А. В. Осин // Проблемы особо опасных инфекций. – № 3. – P. 5–12. https://doi.org/10.21055/0370-1069-2016-3-5-12. (In Russian)

33. Betoret E., Betoret N., Calabuig-Jiménez L., Barrera C., Dalla Rosa M. (2020). Effect of drying process, encapsulation, and storage on the survival rates and gastrointestinal resistance of Lactobacillus salivarius spp. salivarius included into a fruit matrix [Text] / E. Betoret et al. // Microorganisms. – Vol. 8. – Art. 654. https://doi.org/10.3390/microorganisms8050654.

34. Pyar H. (2016). Investigation of cryoprotection on the viability of freeze-dried probiotics [Text] / H. Pyar // Malaysian Journal of Microbiology. – Art. S02116. https://doi.org/10.21161/MJM.S02116.

35. García-Robles G., Fajardo-Robledo N. S., Ruvalcaba-Gómez J. M., Solís-Pacheco J. R., Villarruel-López A., Aguilar-Uscanga B. R. (2025). Assessment of the stability and viability of a probiotic formulation with strains of Lactiplantibacillus LH05 and LH06 isolated from breast milk [Text] / G. García-Robles et al. // Journal of Food Science & Nutrition. – Art. 100222. https://doi.org/10.24966/FSN-1076/100222.