ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҚАНСОРҒЫШ МАСАЛАРЫНЫҢ (DIPTERA, CULICIDAE) ТІЗІМІ

Қазақстан Республикасының қан сорғыш маса түрлерінің аннотацияланған тізімі бүгінгі күнге дейін жасалмаған. Осы мақалада Қазақстан аумағында тіршілік ететін гематофаг масалардың фаунасы туралы деректер бар басылымдарды талдау негізінде жасалған қан сорғыш маса түрлерінің тізімі ұсынылған. Тізімді жасау барысында масалардың систематикасы, биологиясы және экологиясына арналған монографиялық еңбектердің, осы еңбектерге толықтырулар мен қайта қараулардың, сондай-ақ Қазақстан масаларына арналған жекелеген мақалалардың деректері пайдаланылды. Жасалған тізімге сәйкес, Қазақстан Республикасының қан сорғыш масалар фаунасы қазіргі уақытта 69 түрді қамтиды. Олардың ішінде 10 түр Anopheles туысына, Uranotaenia мен Coquillettidia туыстарының әрқайсысына бір түрден жатады; Culiseta туысы 6 түрмен, Aedes туысы 42 түрмен, ал Culex туысы 9 түрмен ұсынылған. Әдебиеттерде әртүрлі дәрежедегі таксондардың ескірген атаулары мен заңды күшін жоғалтқан синонимдік түр атаулары жиі кездеседі. Тізімнің соңында жекелеген түрлерге таксономиялық ескертпелер берілген.

1. Dubitsky A.M. Blood-sucking mosquitoes (Diptera, Culicidae) of Kazakhstan (Alma-Ata, Nauka, 1970), 222 p. [in Russian].

2. Gaffigan T.V., Wilkerson R.C., Pecor J.E., Stoffer J.A., and Anderson T. Systematic Catalog of Culicidae. Walter Reed Biosystematics Unit (2015). Available at: http://www.mosquitocatalog.org/ (accessed: 09.11.2024).

3. Andreeva Y.V., Khrabrova N.V., Alekseeva S.S., Abylkassymova G.M., Simakova A.V., and Sibataev A.K. First record of the invasive mosquito species Aedes koreicus (Diptera, Culicidae) in the Republic of Kazakhstan. Parasite, 28, 52 (2021).

4. Gutsevich A.V., Monchadsky A.S., and Shtakelberg A.A. Mosquitoes, family Culicidae. Fauna of the USSR, Vol. 3, iss. 4 (Leningrad, Nauka, 1970), 384 p. [in Russian].

5. Nurlina A.B., Shu V.D., Sapargaliev E.M., Baimyshev K.E., and Moldakimova N.A. Blood-sucking Diptera (Diptera: Culicidae, Ceratopogonidae, Simuliidae, Tabanidae) of the Irtysh River floodplain (Pavlodar, 2005), 82 p. [in Russian].

6. Gutsevich A.V. and Dubitsky A.M. New mosquito species from the fauna of the Soviet Union. Parasitol. Sb., 30, 97-165 (1981) [in Russian].

7. Mamedniyazov O. Data on the fauna of mosquitoes (Diptera, Culicidae) of the Soviet Union. Parasitol. Sb. ZIN RAN, 37, 41–56 (1992) [in Russian].

8. Knight K.L. and Stone A.A. Catalog of the mosquitoes of the world (Diptera, Culicidae). 2nd ed. The Thomas Say Foundation, 6, 61 (1977).

9. Knight K.L. Supplement to a catalog of the mosquitoes of the world (Diptera, Culicidae). Thomas Say Found., 6, 107 (1978).

10. Ward R.A. Second supplement of «A catalog of the mosquitoes of the world (Diptera, Culicidae)». Mosq. Syst., 16, 227-270 (1984).

11. Ward R.A. Third supplement to «A catalog of the mosquitoes of the world (Diptera, Culicidae)». Mosq. Syst., 24, 177-230 (1992).

12. Gaffigan T.V. and Ward R.A. Index to the second supplement to «A catalog of the mosquitoes of the world», with corrections and additions (Diptera, Culicidae). Mosquito Systematics, 17(1), 52-63 (1985).

13. Reinert J.F., Harbach R.E., and Kitching I.J. Phylogeny and classification of Aedini (Diptera: Culicidae), based on morphological characters of all life stages. Zoological Journal of the Linnean Society, 142, 289-368 (2004).

14. Reinert J.F., Harbach R.E., and Kitching I.J. Phylogeny and classification of Finlaya and allied taxa (Diptera: Culicidae: Aedini) based on morphological data from all life stages. Zoological Journal of the Linnean Society, 148, 1-101 (2006).

15. Reinert J.F., Harbach R.E., and Kitching I.J. Phylogeny and classification of Ochlerotatus and allied taxa (Diptera: Culicidae: Aedini) based on morphological data from all life stages. Zoological Journal of the Linnean Society, 153, 29-114 (2008).

16. Reinert J.F., Harbach R.E., and Kitching I.J. Phylogeny and classification of tribe Aedini (Diptera: Culicidae). Zoological Journal of the Linnean Society, 157, 700-794 (2009).

17. Wilkerson R.C., Linton Y.M., Fonseca D.M., Schultz T.R., Price D.C., and Strickman D.A. Making mosquito taxonomy useful: a stable classification of tribe Aedini that balances utility with current knowledge of evolutionary relationships. PLoS ONE, 10(7), 26 p. (2015). https://doi.org/10.1371/journal.pone.0133602

18. Harbach R. Composition and nature of the Culicidae (Mosquitoes) Mosquito (Glasgow, Bell & Bain, 2024), 553 p. DOI: 10.1079/9781800628014.0000

19. da Silva A.F., Machado L.C., de Paula M.B. et al. Culicidae evolutionary history focusing on the Culicinae subfamily based on mitochondrial phylogenomics. Scientific Reports, 10(1), 18823 (2020). DOI: 10.1038/s41598-020-74883-3

20. Soghigian J., Sither C., Justi S.A. et al. Phylogenomics reveals the history of host use in mosquitoes. Nature Communications, 14, 6252 (2023). https://doi.org/10.1038/s41467-023-41764-y

21. Chen D.H., He S.L., Fu W.B. et al. Mitogenome-based phylogeny of mosquitoes (Diptera: Culicidae). Insect Science, 31(2), 599-612 (2024). https://doi.org/10.1111/1744-7917.13251

22. GBIF Backbone Taxonomy. Checklist dataset (2023). Available at: https://www.gbif.org/the-gbif-network (accessed: 09.11.2024).

23. Rondani C. Aedes pulcritarsis (1872). In: GBIF Secretariat (2023). GBIF Backbone Taxonomy. Checklist dataset. Available at: https://doi.org/10.15468/39omei (accessed: 09.11.2024).

24. Danilov V.N. On the subgeneric status of representatives of the Aedes pulchritarsis Rond. complex and some other species (Diptera, Culicidae). Zool. Zhurn., 61(4), 614-616 (1982) [in Russian].

25. Gornostayeva R.M. A checklist of mosquitoes (fam. Culicidae) of the European part of Russia. Parazitologiya, 34(5), 428-434 (2000) [in Russian].

26. Prygunova I.G. Blood-sucking mosquitoes (Diptera, Culicidae) of northern Kazakhstan. Abstract of dissertation for the degree of Candidate of Biological Sciences (Alma-Ata, 1966), 21 p. [in Russian].

27. Aedes maculatus. In: GBIF Secretariat (2023). GBIF Backbone Taxonomy. Checklist dataset. Available at: https://doi.org/10.15468/39omei (accessed: 09.11.2024).

28. Khalin A.V. Problems of synonymy of blood-sucking mosquitoes (Diptera, Culicidae) of the fauna of Russia (literature review). Parazitologiya, 42(6), 452-466 (2008) [in Russian].

29. Alekseeva S.S., Andreeva Yu.V., Ilderbaev O.Z., Sheruova Y.A., and Sibataev A.K. The analysis of 18S rDNA localization in chromosomes of 8 mosquito species of Aedes and Ochlerotatus subgenera of the genus Aedes (Diptera, Culicidae). Entomological Science, 28(2), e12598 (2025). https://doi.org/10.1111/ens.12598