ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ИНКЛЮЗИВТІ БІЛІМ БЕРУ САЛАСЫНДАҒЫ ЗЕРТТЕУЛЕР: САНДЫҚ ЖӘНЕ ТАҚЫРЫПТЫҚ ШОЛУ (2019-2024)

Инклюзивті білім беру Қазақстан Республикасының білім беру саясатының басым бағыттарының бірі болып табылады және бұл ұлттық заңнамалық құжаттар мен стратегиялық бағдарламаларда көрініс табады. Инклюзивті практикалардың кеңеюімен қатар, осы салаға арналған ғылыми жарияланымдар саны да артып келеді. Алайда инклюзивті білім беру бойынша жүргізілген зерттеулердің құрылымы мен тақырыптық бағыттары жүйелі түрде талданбаған. Толық халықаралық шолу жүргізудің орнына eLIBRARY дерекқорында көрініс тапқан ұлттық академиялық дискурстың бір сегментін картаға түсіру мақсатын ескере отырып, зерттеу Қазақстандағы педагогикалық зерттеулердің негізгі платформасы болып қала беретін eLIBRARY дерекқорына негізделген құрылымдалған тақырыптық шолу ретінде жасалды. «Инклюзия» және «Қазақстан» түйінді сөздері бойынша 946 жарияланым анықталып, іріктеу нәтижесінде 96 мақала талдауға енгізілді. Нәтижелер инклюзивті білім беру бойынша зерттеулердің басым бөлігі мектепке дейінгі және жалпы орта білім беру деңгейіне, сондай-ақ педагогтердің кәсіби даярлығына бағытталғанын көрсетеді. Жоғары білім беру жүйесіндегі инклюзия мәселелері шектеулі және фрагментарлы түрде қарастырылады. Зерттеу нәтижелері eLIBRARY дерекқорында көрініс тапқан ұлттық зерттеу ландшафтының құрылымдық теңгерімсіздіктерін көрсетеді және әсіресе институттық және жоғары білім беру деңгейлерінде ғылыми назар аударуды қажет ететін аз зерттелген салаларды көрсетеді.

1. Zakon Respubliki Kazahstan «Ob obrazovanii». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z070000319 (data obrashcheniya: 07.05.2026).

2. Zakon Respubliki Kazahstan ot 26 iyunya 2021 goda № 56-VII «O vnesenii izmenenij i dopolnenij v nekotorye zakonodatel'nye akty Respubliki Kazahstan po voprosam inklyuzivnogo obrazovaniya». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2100000056 (data obrashcheniya: 07.05.2026).

3. Prikaz Ministra obrazovaniya i nauki Respubliki Kazahstan ot 12 yanvarya 2022 goda № 6 «Ob utverzhdenii Pravil psihologo-pedagogicheskogo soprovozhdeniya obuchayushchihsya, ispytyvayushchih trudnosti v osvoenii obshcheobrazovatel'nyh uchebnyh i individual'nyh programm». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2200026655 (data obrashcheniya: 07.05.2026).

4. Aubakirova A.A., Abieva A.Zh. Inklyuzivnoe obrazovanie – potrebnost' obshchestva // Nauka i real'nost'. – 2021. – № 4 (8). – S. 116-119. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/inklyuzivnoe-obrazovanie-potrebnost-obschestva (data obrashcheniya: 07.05.2026).

5. Antilogova L.N., Pustovalova N.I., Lazarenko D.V. Problemy i perspektivy sozdaniya inklyuzivnogo obshchestva // Professional'noe obrazovanie v sovremennom mire. – 2020. – T. 10, № 3. – S. 3948-3958.

6. Mamerkhanova Z., Sakayeva A., Akhmetkarimova K., Assakayeva D., Bobrova V. Development of inclusive education in the Republic of Kazakhstan: an inside view (case of the Karaganda region) // Frontiers in Education. – 2025. – Vol. 10, art. 1630225. DOI: 10.3389/feduc.2025.1630225. URL: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/feduc.2025.1630225/full (data obrashcheniya: 07.05.2026).

7. Turlubekova M.B., Bugubaeva R.O. Inklyuzivnoe obrazovanie v Kazahstane: analiz processa organizacii i vozmozhnosti dal'nejshego ego razvitiya // Central Asian Economic Review. – 2021. – № 3 (138). – S. 89-109. URL: https://caer.narxoz.kz/jour/article/view/335 (data obrashcheniya: 07.05.2026).

8. Agavelyan R.O., Aubakirova S.D., Zhomartova A.D., Burdina E.I. Teachers' attitudes towards inclusive education in Kazakhstan // Integration of Education. – 2020. – Vol. 24, № 1 (98). – P. 8-19. DOI: 10.15507/1991-9468.098.024.202001.008-019. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/teachers-attitudes-towards-inclusive-education-in-kazakhstan (data obrashcheniya: 07.05.2026).

9. Sardarova ZH.I., Autaeva A.N., Rsaldinova A.K., Kemesheva A.M. Emocional'nyj intellekt kak osnovnoj pokazatel' gotovnosti sovremennyh pedagogov k professional'noj deyatel'nosti v usloviyah cifrovizacii i inklyuzivnogo obrazovaniya // Vestnik KazNU. Seriya pedagogicheskie nauki. – 2021. – T. 67, № 2. – S. 28-37. URL: https://bulletin-pedagogic-sc.kaznu.kz/index.php/1-ped/article/download/1045/634/2237 (data obrashcheniya: 07.05.2026).

10. Bilyalov D., Movkebayeva Z., Khamitova D., Duzelbayeva A. Barriers to inclusion: insights from special education teachers in Kazakhstan // Eurasian Journal of Educational Research. – 2024. – Vol. 2024, № 113. – P. 65-80. URL: https://research.nu.edu.kz/en/publications/barriers-to-inclusion-insights-from-special-education-teachers-in (data obrashcheniya: 07.05.2026).

11. Roshchina G.O. Samoeffektivnost' pedagoga inklyuzivnogo obrazovaniya: ot «vyuchennoj bespomoshchnosti» do professional'noj samoocenki // Vestnik Sankt-Peterburgskogo nauchno-issledovatel'skogo instituta pedagogiki i psihologii vysshego obrazovaniya. – 2022. – № 2 (2). – S. 47-54. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/samoeffektivnost-pedagoga-inklyuzivnogo-obrazovaniya-ot-vyuchennoy-bespomoschnosti-do-professionalnoy-samootsenki (data obrashcheniya: 07.05.2026).

12. Malofeev N.N., Movkebaeva Z.A., Hitryuk V.V. i dr. Inklyuzivnoe i special'noe obrazovanie: Mezhdunarodnyj slovar' terminov / Ministerstvo obrazovaniya Respubliki Belarus', Belorusskij gosudarstvennyj pedagogicheskij universitet imeni Maksima Tanka. – Minsk: BGPU, 2020. – 103 s. – ISBN 978-985-541-820-8.

13. UNESCO. A Guide for Ensuring Inclusion and Equity in Education. – Paris: UNESCO, 2017. – 45 p. URL: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000248254 (data obrashcheniya: 07.05.2026).

14. Bol'shakov N.V., Dolgova E.M. Inklyuzivnoe obrazovanie v prostranstve postsocializma: sravnitel'nyj analiz roditel'skoj udovletvorennosti // Voprosy obrazovaniya. – 2022. – № 1. – S. 54-74.

15. UNESCO. Global Education Monitoring Report 2020: Inclusion and education: All means all. – Paris: UNESCO, 2020. URL: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000373724 (data obrashcheniya: 25.05.2026).

16. Ainscow M. Promoting inclusion and equity in education: lessons from international experiences // Nordic Journal of Studies in Educational Policy. – 2020. – Vol. 6, № 1. – P. 7-16. DOI: 10.1080/20020317.2020.1729587.

17. Moriña A. Inclusive education in higher education: challenges and opportunities // European Journal of Special Needs Education. – 2017. – Vol. 32, № 1. – P. 3-17. DOI: 10.1080/08856257.2016.1254964.