«ЕҢБЕК ШАРТЫН ЖҰМЫСКЕРМЕН БҰЗУ КЕЗІНДЕ ЖОЛ БЕРІЛЕТІН РӘСІМДІК БҰЗУШЫЛЫҚТАР ЖҰМЫС БЕРУШІНІҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ТӘУЕКЕЛДЕРІНІҢ КӨЗІ РЕТІНДЕ: ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ СОТ ПРАКТИКАСЫ МАТЕРИАЛДАРЫ НЕГІЗІНДЕ»

Мақала Қазақстан Республикасындағы жұмыс берушілер еңбек шартын бұзу кезінде жол беретін рәсімдік (процедуралық) бұзушылықтарды дербес құқықтық тәуекел көзі ретінде қарастыра отырып, оларды кешенді түрде талдауға арналған. Зерттеудің өзектілігі көптеген жұмыс берушілердің жұмыстан босатуға материалдық негіздердің болмауына байланысты емес, керісінше еңбек заңнамасында көзделген формальды рәсімдік талаптарды сақтамау салдарынан сот дауларында жеңіліс табуымен айқындалады.
Сот практикасын және Жоғарғы Соттың түсіндірмелерін зерделеу негізінде жұмыста жұмыс берушілер жіберетін типтік қателіктер анықталып, жүйеленді. Бұзушылықтардың негізгі топтарына: жұмыскердің келісімінсіз оның бастамасы бойынша еңбек шартын мерзімінен бұрын бұзу, тәртіптік жазаларды қолдану тәртібі мен мерзімдерін бұзу, тәртіптік комиссиялар құрамындағы қателіктер, сондай-ақ сенімнен айрылу негізі бойынша жұмыстан босату кезінде келтірілген зиянның дәлелденбеуі жатқызылды. Мақалада мұндай бузушылықтардың құқықтық салдарлары, оның ішінде жұмыскерді жұмысқа сөзсіз қайта қалпына келтіру, мәжбүрлі түрде жұмыс істемеген уақыт үшін жалақы төлеу және беделдік шығындар жан-жақты қарастырылған. Тәуекелдерді азайту шаралары ретінде автор ішкі рәсімдік комплаенс жүйесін енгізуді, жұмыстан босату алгоритмдерін стандарттауды және кадрлық шешімдерге міндетті превентивтік құқықтық бақылау жүргізуді ұсынады.

1. Shalkhybayeva, P. A. Legal protection of labor rights of employees / P. A. Shalkhybayeva, A. Zhunispaeva // Правовая позиция. - 2022. - No. 1(25). - P. 31-34. - EDN YUDDPP.

2. Андриановская, И. И. Практика применения норм о прекращении трудового договора по инициативе работодателя / И. И. Андриановская // Аграрное и земельное право. - 2024. - № 4(232). - С. 205-207. - DOI 10.47643/1815-1329_2024_4_205. - EDN WKRPNA.

3. О некоторых вопросах применения судами законодательства при разрешении трудовых споров: нормативное постановление Верховного Суда Республики Казахстан от 28 ноября 2024 г. № 1 [Электронный ресурс] // Эталонный контрольный банк нормативных правовых актов Республики Казахстан. - Дата обновления: 13.12.2024. - Режим доступа: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P240000001S (дата обращения: 09.02.2026).

4. Турлыханкызы, К. Общая характеристика оснований расторжения трудового договора и их классификации в Республике Казахстан / К. Турлыханкызы // Правовое воспитание и проблемы формирования позитивного правосознания в современном обществе: сборник статей / Уральский государственный педагогический университет. - Екатеринбург: Уральский государственный педагогический университет, 2023. - С. 77-84. - EDN WESJIS.

5. Сейдимбек А. А. Анализ отдельных процессуальных особенностей рассмотрения индивидуальных трудовых споров в судах Республики Казахстан // Вестник Карагандинского университета. Серия «Право». - 2022. - № 2. - С. 139-147. - DOI: 10.31489/2022L2/139-147.

6. Трудовой кодекс Республики Казахстан: Закон Республики Казахстан от 23 ноября 2015 г. № 414­ V (с изм. и доп. по состоянию на 19.01.2026 г.) [Электронный ресурс]. - Режим доступа: https://prg.kz/document/?docid=38910832&pos=5;134 дата обращения: 09.02.2026).

7. Обобщение судебной практики применения трудового законодательства при рассмотрении споров о восстановлении на работе уволенных: Павлодарский областной суд [Электронный ресурс]. - Режим доступа: https://prg.kz/document/?docid=36218078 (дата обращения: 09.02.2026).

8. Решение от 28.04.2025 № 3310-25-00-2/585 / Талдыкорганский городской суд области Жетісу // Судебный кабинет Республики Казахстан. - URL: https://office.sud.kz/ (дата обращения: 09.02.2026).

9. О правоохранительной службе: Закон Республики Казахстан (с изм. и доп. по состоянию на 01.01.2026 г.) [Электронный ресурс]. - Режим доступа: https://prg.kz/document/?docid=30916594 (дата обращения: 09.02.2026).

10. Правила наложения дисциплинарного взыскания на государственных служащих: утв. Указом Президента Республики Казахстан от 29 декабря 2015 г. № 152 [Электронный ресурс]. - Режим доступа: https://adilet.zan.kz/rus/docs/U 1500000152 (дата обращения: 09.02.2026).

11. Серикбекова, С. Б. Расторжение трудового договора по инициативе работодателя по подпунктам 9 и 10 пункта 1 статьи 52 трудового кодекса рк: анализ судебной практики / С. Б. Серикбекова // Мир Закона. - 2022. - № 1-2(237-238). - С. 26-33. - EDN BIXHMQ.

12. Решение от 22.08.2025 № 4319-25-00-2/3931 / Кызылординский городской суд // Судебный кабинет Республики Казахстан. - URL: https://office.sud.kz/ (дата обращения: 09.02.2026).

13. Решение от 30.05.2025 № 1510-25-00-2/2229 / Суд города Актобе Актюбинской области // Судебный кабинет Республики Казахстан. - URL: https://office.sud.kz/ (дата обращения: 09.02.2026).

14. Оспанова, Б. А. Конституционная защита индивидуальных трудовых прав работников в Республике Казахстан / Б. А. Оспанова // Роль социальной справедливости в обеспечении традиционных российских духовно-нравственных и культурно-исторических ценностей: Материалы Международной научно-практической конференции, Москва, 21 февраля 2025 года. - Москва: Московский гуманитарный университет, 2025. - С. 94-97. - EDN NBCMOX. М. Қозыбаев атындағы СҚУ Хабаршысы / Вестник СКУ имени М. Козыбаева. № 1 (69). 2026 197

15. Решение от 01.07.2025 № 2745-25-00-2/153 / Районный суд № 2 района Бәйтерек Западно-Казахстанской области // Судебный кабинет Республики Казахстан. - URL: https://office.sud.kz/ (дата обращения: 09.02.2026).

16. Решение от 19.05.2025 № 7210-25-00-2/155 / Военный суд Алматинского гарнизона // Судебный кабинет Республики Казахстан. - URL: https://office.sud.kz/ (дата обращения: 09.02.2026).

17. Гражданский процессуальный кодекс Республики Казахстан: Кодекс Республики Казахстан от 31 октября 2015 г. № 377-V (с изм. и доп. по состоянию на 29.12.2025 г.) [Электронный ресурс]. - Режим доступа: https://prg.kz/document/?docid=34329053 (дата обращения: 09.02.2026