ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА МЕДИАЦИЯНЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ИНСТИТУТЫН ДАМЫТУ

Мақалада дауларды баламалы шешудің негізгі тетігі ретінде Қазақстан Республикасындағы медиация институтының дамуына егжей-тегжейлі ғылыми-құқықтық талдау ұсынылған. Медиацияның теориялық негіздері, тарихи эволюциясы және құқықтық реттелуі қарастырылады, оның пайда болуынан қазіргі күйіне дейін дамуы байқалады. Азаматтық іс жүргізу кодексін және Медиация туралы тиісті заңдарды қоса алғанда, заңнамалық актілер, сондай-ақ олардың азаматтық, еңбек және коммерциялық дауларда қолданылуы талданады. Медиация сот жүйесіне жүктемені азайтудың және дау тараптарының мүдделерінің теңгерімін қамтамасыз етудің тиімді құралы ретінде қарастырылады. Мақалада медиация арқылы қол жеткізілген келісімдерді тану тенденцияларын анықтау мақсатында Жоғарғы Соттың тәжірибесі зерттеледі, бұл оның құқық қолданудағы өсіп келе жатқан рөлін растайды. Медиаторларды кәсібилендіруге, этикалық стандарттарды әзірлеуге және қоғам мен ұйымдардың осы процеске деген сенімін арттыру үшін сот медиациясын ілгерілетуге ерекше назар аударылады. Одан әрі даму перспективалары медиацияны қолдану аясын кеңейту, дауларды қашықтықтан шешу технологияларын енгізу, халықтың құқықтық сауаттылығын арттыру және медиаторлардың кәсіби қоғамдастығын нығайту болып табылады. Мақалада диалогқа, компаға және әділеттілікке негізделген тұрақты құқықтық мәдениет теорияны, реттеуді және практикалық іске асыруды біріктіретін кешенді тәсілді қажет ететіндігі атап көрсетілген. Жалпы, мақалада Қазақстандағы медиация қақтығыстарды тиімді шешуге, сот жүйесінің тиімділігін қолдауға және заңға бағынатын диалог мәдениетін қалыптастыруға ықпал ететін тәуелсіз, ұйымдасқан институт ретінде дамитыны көрсетілген. Оның дамуы заңды тұлғалар арасындағы қатынастарды үйлестіруге, сот жүйесінің тиімділігін арттыруға және дауларды сындарлы шешу мәдениетін ілгерілетуге мүмкіндіктер ашады.

1. Law o f the Republic of Kazakhstan “On Mediation” dated January 28, 2011, No. 401-IV. - URL: http://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1100000401 (accessed: 20.03.2026).

2. Akhmetova N.M. Mediation as a Means of Alternative Dispute Resolution. - Bishkek: 2008. - 115 p.

3. Rehson S.N., Suleimenova N.O. Fundamentals of Mediation in the Republic of Kazakhstan: Textbook. - Almaty: Turan University, 2019. - 232 p.

4. Lawyers Explained the Reasons for Slow Development of Mediation in Kazakhstan // zakon.kz. - 17.11.2021. - URL: https://www.zakon.kz/sovetv/5091129-yuristv-rasskazali-o-prichinah-nizkih.html (accessed: 20.03.2026).

5. Law o f the Republic of Kazakhstan “On the Ratification of the United Nations Convention on International Settlement Agreements Resulting from Mediation” dated April 25, 2022, No. 116-VII ZRK // Kazakhstanskaya Pravda. - 2022. - No. 78(29705).

6. Karataev I.A. Current Issues o f Mediation Procedure in Russia and Ways to Resolve Them // Proceedings of the V International Scientific Conference “Current Issues of Law”. - Moscow, December 2016. - M.: Buki-Vedi, 2016. - P. 74-77