АЛМАТЫ МАҢЫНДАҒЫ ТАУЛЫ АЙМАҚТАРДАҒЫ ДӘРІЛІК ӨСІМДІКТЕРДІҢ БИOӘРТҮРЛІЛІГІ

Бұл мақала Алматы қаласы маңындағы таулы аймақтардың дәрілік өсімдіктерінің биоәртүрлілігін зерттеуге арналған. Флористикалық талдау әдістерін пайдалана отырып, флораның түрлік құрамы зерттелді. 18 тұқымдасқа, 40 туысқа жататын 53 түрден тұратын дәрілік өсімдіктердің кадастры жасалды.
Ең көп әртүрлілік Rosaceae (Раушангүлділер), Asteraceae (Күрделігүлділер), Lamiaceae (Ерінгүлділер) және Fabaceae (Бұршақтұқымдастар) тұқымдастарынан анықталды. Противовирустық, антибактериялық және қабынуға қарсы қасиеттері бар дәрілік өсімдіктерді зерттеуге ерекше назар аударылды. Асқорыту жүйесі, тыныс алу жолдары, тері, жүрек-қан тамырлары жүйесі және басқа да ауруларды емдеуде ғылыми және халық медицинасында қолданылатын өсімдіктер анықталды.
Зерттеу нәтижелері табиғатты қорғау бағдарламаларын әзірлеуде, өсімдік ресурстарын ұтымды пайдалануда және халықты дәрілік өсімдік шикізатымен қамтамасыз етуде қолданылуы мүмкін.

1. Грудзинская Л.М., Гемеджиева Н.Г., Нелина Н.В., Каржаубекова Ж.Ж. Аннотированный список лекарственных растений Казахстана. – Алматы, 2014. – 200 с.

2. Котухов Ю.А., Данилова А.Н., Кубентаев С.А. Перечень лекарственных растений Казахстанского Алтая. – Риддер: Меда-Альянс, 2015. – 155 с.

3. Карипбаева Н.Ш., Қуанышбаева М.Г., Полевик В.В., Хромов В.А. Шыңғыстау (өсімдіктері мен жануарлары): монография. – Алматы: Эверо, 2021. – 229 б.

4. Karipbayeva N.Sh., Velktnova B.Z., Beisenova R.R., Polevik B.B. Taxonomic and ecological analysis of vascular plants of the forest of the Irtysh region // Вестник Карагандинского университета. – 2022. – № 3 (107). – С. 151-157.

5. Yelkenova B.Z., Beisenova R.R., Tazitdinova R., Rakhymzhan Zh., Karipbayeva N.Sh. Accumulation of heavy metals in the needles of Scots pine in the Semipalatinsk pre-Irtysh region and Burabay National Park // Journal of Environmental Management and Tourism. – 2023. – Vol. 14, No. 5 (69). – P. 2242-2252. – DOI: https://doi.org/10.14505/jemt.v14.5(69).06

6. Жунусова М.А. Фармацевтическая разработка лекарственных средств из растительного сырья Scabiosa ochroleuca L. и Scabiosa isetensis L.: дис. … PhD. – Караганда, 2019. – 173 с.

7. Мухитдинов Н.М., Мамурова А.Т. Дәрілік өсімдіктер. – Алматы, 2013. – 313 б.

8. Ибраева М.А., Маханова У.М. Влияние солодки голой (Glycyrrhiza glabra L.) на питательный режим засоленных почв Южного Казахстана // Исследования. Результаты. – 2024. – № 4 (104). – С.114-129 - DOI: https://doi.org/10.37884/4-2024/12

9. Меньшикова И.Б., Меньшикова З.А. Энциклопедия лекарственных растений. – М., 2010. – 216 с.

10. Карипбаева Н.Ш., Нурмахамбетова М., Туркменбаева Қ. Қалпақты саңырауқұлақтар. – Алматы, 2023. – 73 б.

11. Kuanyshbayeva M., Karipbayeva N.Sh., Khromov V., Polevik V., Zhumaniyazova A. Flora and fauna of Chingiztau // BIO Web of Conferences. – 2024. – Vol. 100. – 04024. – DOI: https://doi.org/10.1051/bioconf/202410004024

12. Мельников, А.И. Методы полевых исследований растений. – М.: Агропромиздат, 1990. – 463 с.

13. Флора Казахстана: в 9-ти т. – Т. 3-4 / гл. ред. Н.В. Павлов. – Алма-Ата: Изд-во АН КазССР, 1956-1966.

14. Карипбаева Н.Ш., Алшынбеков С.К., Туркменбаева Қ. Алматы аймағының дәрілік өсімдіктері. – Алматы: Нурай принт, 2025. – 62 б.

15. Карипбаева Н.Ш., Майшинова Г.Т., Сыбанбаева М.А. Противовирусные и антибактериальные дикорастущие лекарственные растения окрестности Алматы. – Алматы: Нурай принт, 2025.

16. Seilkhan A., Mirzadinov R., Aksoy A. et al. Assessment of recovery of medicinal plants of the Almaty region, Kazakhstan // Ecology, Environment and Conservation. – 2018. – Vol. 24, No. 4. – P. 1653-1658.

17. Ashirova Zh.B., Kuzhantaeva Zh.Z., Abdrassulova Zh.T. et al. Studying phytochemical features of Asteraceae herbs growing in Kazakhstan // Floresta e Ambiente. – 2021. – Vol. 28, No. 4. – Article e20210060. – DOI: https://doi.org/10.1590/2179-8087-FLORAM-2021-0060

18. Sapko O.A., Chebonenko O.V., Utarbaeva A.S. et al. Antioxidant activity of medicinal plants from Southeastern Kazakhstan // Pharmaceutical Chemistry Journal. – 2016. – Vol. 50, No. 9. – P. 603-607.

19. Nurlybekova A., Kudaibergen A., Kazymbetova A. et al. Pharmacological properties of Artemisia species from Central Asia // Molecules. – 2022. – Vol. 27, No. 16. – Article 5128. – DOI: https://doi.org/10.3390/molecules27165128

20. Arysbaeva R., Karzhaubekova Zh., Ramazanova M. et. al. Preservation of medicinal plant gene pool in Kazakhstan // BIO Web of Conferences. – 2024. – Vol. 100. – Article 04020. – DOI: https://doi.org/10.1051/bioconf/202410004020