Жайық өзеніндегі қаракөз тұқымдас балықтарының жас құрамының көбею әлеуеті: 2020–2024 жылдар аралығындағы талдау динамикасы

Мақалада 2020–2024 жылдар аралығындағы бес жылдық кезеңде Жайық өзеніндегі вобланың (Rutilus rutilus caspicus) жастық құрылымындағы және өсімталдық әлеуетіндегі өзгерістер қарастырылды. Далалық бақылаулар мен аулау материалдары негізінде жас топтарының таралуы, жыныстық құрамы, орташа өсімталдығы, морфометриялық сипаттамалары және популяцияның қоңдылық коэффициенті талданды. Зерттелген жылдары уылдырық шашатын бөліктің негізін 3–5 жастағы балықтар құрағаны анықталды. 2024 жылы 5 жастағы даралардың үлесі артқаны және орташа жастың 4,1 жасқа дейін уақытша өскені байқалды, бұл алдыңғы жылдардағы ұрпақтардың сәтті сақталуын көрсетеді.

Орташа дара өсімталдығы 23,6–38,9 мың уылдырық аралығында ауытқып, 2024 жылы төмендеу үрдісін көрсетті. Соған қарамастан, жас және орта жастағы даралардың басым болуы популяцияның өсімталдық әлеуетін тұрақты деңгейде ұстап тұр. Жыныстық құрам айқын аналықтардың басымдығымен сипатталды (жекелеген жылдары 97,2%-ға дейін), бұл түрдің өсімталдық мүмкіндігін арттырады.

Алынған нәтижелер антропогендік ықпал мен гидрологиялық факторлардың өзгеруі жағдайында Жайықтағы вобла популяциясының экологиялық тұрақтылығын сақтап отырғанын көрсетеді және Жайық-Каспий бассейнінің балық ресурстарын ұтымды басқару үшін оның биологиялық сипаттамаларын тұрақты түрде бақылаудың маңыздылығын айқындайды.

1. Чугунова Н.И. Руководство по изучению возраста и роста рыб. – М.: Пищепромиздат, 1952. – 192 с.

2. Правдин И.Ф. Руководство по изучению рыб. – М.: Пищепромиздат, 1966. – 376 с.

3. Казанчеев Е.Н. Рыбы Казахстана. Т.1–3. – Алма-Ата, 1988.

4. Правила подготовки биологического обоснования на пользование животным миром: приказ Министра окружающей среды и водных ресурсов Республики Казахстан от 4 апреля 2014 г. № 104-Ө. – Нур-Султан, 2020. – 145 с.

5. Байбеков А.Т. Гидроэкологические условия и воспроизводственный потенциал рыб в нижнем течении р. Жайык. – Атырау, 2015.

6. Исаев А.И., Курмангалиев М.С. Экологическая безопасность водных экосистем и репродуктивные показатели рыб. – Алматы, 2011.

7. Рахимов Ж.К., Муканов А.К., Елеусизов Д.М. Ихтиофауна и промысловые показатели Каспийского региона. – Атырау, 2019.

8. Насардинов М.К. Возрастные и половые особенности рыб Жайыка. – Уральск, 2017.

9. Семенов В.В. Возрастной состав и динамика численности воблы в Каспийском бассейне. – М.: Наука, 1973. – 160 с.